Ông Trump nhắm mục tiêu 'Pickaxe Mountain' giữa bối cảnh căng thẳng Mỹ - Iran kéo dài

Vào năm ngoái, sau cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở hạt nhân lớn nhất của Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Nhà Trắng khẳng định đã phá hủy hoàn toàn chương trình hạt nhân của nước này. Trump từng tuyên bố "thiệt hại và phá hủy mang tính lịch sử” đối với các cơ sở hạt nhân, đồng thời Nhà Trắng công bố rằng những tuyên bố ngược lại là tin giả. Tuy nhiên, một năm trôi qua và cuộc chiến kéo dài thêm năm tháng, thực tế diễn biến khác hẳn. Iran đã giành thế chủ động bằng cách kiểm soát eo biển Hormuz – huyết mạch năng lượng quan trọng toàn cầu. Điều này khiến Mỹ phải trở lại bàn đàm phán khi giá nhiên liệu thế giới tăng vọt, bao gồm cả đợt tăng mới sau khi thỏa thuận ngừng bắn giữa các bên thất bại.

Tổng thống Trump dưới áp lực ngày càng lớn về việc bị coi là người đã kéo Mỹ vào một cuộc chiến tranh kéo dài, đang nhấn mạnh lại luận điểm rằng Iran là mối đe dọa hạt nhân không thể chấp nhận được và cần có các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu hạt nhân, trong đó nổi bật là cơ sở hạt nhân được gọi là "Pickaxe Mountain" hay Kuh-e Kolang Gaz La tại Iran. Trên một chương trình phát sóng, ông Trump nói: “Pickaxe là một mục tiêu tiềm năng cho một đòn tấn công mạnh mẽ ngay sát cửa trước. Chúng tôi sẽ xóa sổ Pickaxe Mountain. Hãy bảo người Iran chuẩn bị.”

Phản ứng trước tuyên bố này, lãnh đạo quân sự Iran cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào cơ sở hạt nhân hoặc các cơ sở nhạy cảm khác sẽ được coi là sự leo thang nghiêm trọng trong cuộc chiến, theo tuyên bố từ Trung tâm chỉ huy Khatam al-Anbiya. Họ cảnh báo sẽ mở rộng chiến tranh khắp khu vực, coi tất cả lợi ích của Mỹ, đồng minh và các bên ủng hộ là mục tiêu các cuộc tấn công mạnh mẽ.

Pickaxe Mountain là một cơ sở được bảo vệ rất kỹ lưỡng nằm sâu dưới lòng đất, khó bị phá hủy ngay cả với các loại bom mạnh chuyên dùng tiêu diệt các mục tiêu ngầm. Trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Iran với Mỹ và Israel năm ngoái, cũng như chiến tranh toàn diện suốt 5 tháng qua, mục tiêu này chưa từng bị tấn công. Cơ sở này chỉ cách Natanz – nơi làm giàu uranium chính của Iran – chưa đến 3 km. Natanz đã bị đánh nhiều lần trong các năm qua.

Theo báo Wall Street Journal, tình báo Israel tin rằng từ mùa thu năm ngoái, Iran đã di chuyển hàng nghìn máy ly tâm làm giàu uranium vào Pickaxe, giúp nước này củng cố khả năng tái lập chương trình vũ khí hạt nhân đe dọa Mỹ và các đồng minh. Đây là điều khiến mục tiêu Pickaxe đang được Mỹ chú ý trở lại, bởi nó hé lộ rõ ràng sự thất bại của các chiến dịch quân sự và ngoại giao trước đây trong việc ngăn chặn tham vọng hạt nhân của Iran.

Nhiều chuyên gia không tin vào tuyên bố của chính quyền Trump rằng chương trình hạt nhân Iran đã bị phá hủy hoàn toàn. Ngay cả Trump và những phụ tá thân cận cũng công nhận Iran vẫn còn khả năng thu hồi và tái sử dụng nguyên liệu làm giàu uranium từ các địa điểm đã bị tấn công.

Các hoạt động xây dựng mới quanh Pickaxe được cho là dấu hiệu cho thấy Iran tiếp tục phát triển cơ sở này trái quy định với các thỏa thuận đang có với Mỹ. Một số ý kiến cho rằng chính quyền Mỹ dùng thông tin này để biện minh cho khả năng mở rộng chiến tranh, trong bối cảnh chiến tranh hiện thời không được lòng người dân Mỹ và thiếu sự ủng hộ để triển khai lực lượng bộ binh.

Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISI) tại Washington nhận định chưa rõ Iran có kế hoạch lắp đặt cơ sở lắp ráp máy ly tâm lớn tại Pickaxe hay không, tuy nhiên nếu Iran xây dựng lại khả năng sản xuất máy ly tâm, có thể họ sẽ bắt đầu với cơ sở quy mô nhỏ đủ phục vụ cho chương trình vũ khí hạt nhân. Không gian dưới núi có thể đủ lớn để đặt được cả nhà máy làm giàu uranium cấp độ vũ khí và các hoạt động hạt nhân như chế tạo kim loại uranium và tạo hình thành các bộ phận vũ khí hạt nhân.

Đại tướng Joseph Votel, cựu chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, cho biết Iran có nhiều thời gian để di chuyển thiết bị kể từ những đợt đánh bom năm ngoái, thể hiện sự tinh vi và hiểu biết sâu sắc về loại hình này. Ông nhấn mạnh Mỹ cần nghiêm túc xem xét, xác thực các thông tin tình báo về hoạt động đang diễn ra ở Pickaxe. Nếu các máy ly tâm đã được chuyển đến và đang hoạt động trong lòng đất, điều này đáng báo động nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, nhà khoa học chính trị Benjamin Radd tại UCLA cho rằng Iran tiếp tục gia tăng hoạt động làm giàu uranium một cách bí mật, đồng thời tận dụng cuộc chiến để ngăn chặn thanh sát độc lập của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và xây dựng lại một số khả năng hạt nhân trong bối cảnh đàm phán với Mỹ chuyển hướng sang vấn đề eo biển Hormuz. Ông cũng cho rằng dù ông Trump có những phát ngôn cứng rắn, ông vẫn thiếu quyết tâm hoặc khả năng để triệt tiêu hoàn toàn chương trình hạt nhân Iran vì điều đó đòi hỏi can thiệp quân sự mạnh hơn, có thể bao gồm triển khai bộ binh tại Iran, điều không được nhiều người dân Mỹ chấp nhận.

Trước chất vấn của Thượng viện, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth không xác nhận liệu bom Mỹ có khả năng phá hủy cơ sở dưới Pickaxe Mountain hay không, cho thấy những nghi vấn vẫn còn tồn tại xoay quanh năng lực tấn công của Mỹ đối với mục tiêu này.

Chuỗi diễn biến này cho thấy chiến tranh và đàm phán lặp đi lặp lại đang tạo cơ hội cho Iran duy trì và mở rộng khả năng hạt nhân, trong khi Mỹ đang tìm kiếm cách thức chính trị hay quân sự để đạt được mục tiêu lâu dài là ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.