AI hỗ trợ bác sĩ Kenya như 'đôi mắt thứ hai' nhưng chưa chứng minh lợi ích rõ với bệnh nhân

Một bé trai 4 tháng tuổi đến khám với biểu hiện sốt và nghẹt mũi. Nữ nhân viên y tế Vyonne Njeri, làm việc tại Nairobi, Kenya, ban đầu nghĩ đó chỉ là cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên, trên màn hình máy tính của cô xuất hiện một hộp thông báo màu vàng nhắc kiểm tra tim khi thấy nhịp tim trẻ tăng cao. Khi nghe âm mạch, Njeri nhận ra dấu hiệu của khuyết tật tim bẩm sinh mà nếu không có AI, cô có thể bỏ qua. Bệnh nhi sau đó được chuyển đến chuyên gia xác nhận chẩn đoán và bắt đầu điều trị, khả năng phải phẫu thuật.

Trợ thủ kỳ diệu này là AI Consult, một công cụ dựa trên mô hình ngôn ngữ lớn GPT-4o của OpenAI. Công cụ này đã được thử nghiệm qua một nghiên cứu ngẫu nhiên gồm gần 10.000 lượt khám tại 16 phòng khám cơ sở ở Kenya do Penda Health vận hành. Một nửa số nhân viên y tế sử dụng AI để kiểm tra ghi chú điện tử, nửa còn lại ghi chú bình thường mà không có AI.

Trước mỗi ghi chú, AI Consult đánh giá và đưa ra ba mức cảnh báo tương tự đèn giao thông: xanh - không có vấn đề; vàng - cảnh báo nhẹ và đề xuất điều chỉnh; đỏ - cảnh báo quan trọng cần xử trí ngay. Điều này giúp ê-kíp y tế nhận biết các rủi ro hoặc thiếu sót trong chăm sóc bệnh nhân mà họ có thể chưa chú ý.

Với Njeri, công cụ như một "đôi mắt thứ hai" giúp cô yên tâm hơn khi có hướng dẫn cụ thể: "Bạn cần kiểm tra điều này" hoặc "Bạn đang trên đà đúng". Một hội đồng gồm sáu bác sĩ đa khoa Kenya độc lập đánh giá rằng các nhân viên sử dụng AI đưa ra chẩn đoán và kế hoạch điều trị chính xác hơn.

Mỗi lượt bệnh nhân sử dụng AI Consult tốn khoảng 4 cent, cho thấy chi phí thấp và khả năng mở rộng. Dù vậy, nghiên cứu chưa chứng minh được AI mang lại cải thiện rõ rệt về kết quả điều trị. Tỷ lệ thất bại trong điều trị (chết hoặc triệu chứng không khỏi) giảm 23%, nhưng mức giảm này không đủ để có ý nghĩa thống kê do số ca ban đầu quá thấp.

Tiến sĩ Bilal Mateen, đồng tác giả nghiên cứu và là giám đốc AI tại PATH, tổ chức tài trợ nghiên cứu, cho hay để thấy khác biệt rõ rệt cần thử nghiệm quy mô lớn hơn với khoảng 139.000 người tham gia, vì thất bại trong chăm sóc cơ sở ban đầu rất hiếm.

Tiến sĩ Jonathan Chen từ Đại học Stanford, không tham gia nghiên cứu, đánh giá đây là một trong những thử nghiệm đầu tiên so sánh vai trò hỗ trợ của AI trong chăm sóc y tế cơ sở chứ không chỉ trên mô phỏng. Ông kỳ vọng công nghệ này có thể giúp nhân viên y tế soạn thảo ghi chú nhanh hơn, nâng cao hiệu suất khám chữa và thậm chí tương tác trực tiếp với bệnh nhân trong tương lai.

Njeri chia sẻ AI cũng giúp đội ngũ y tế ở các vùng tài nguyên hạn chế nhớ các hướng dẫn mới và quy trình chuẩn. Trong bối cảnh cô và đồng nghiệp phải khám 5-6 bệnh nhân mỗi giờ mà không có chuyên gia hỗ trợ, công cụ này hỗ trợ rất nhiều trong quyết định lâm sàng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý cần giám sát chặt chẽ các AI y tế để tránh sai sót hoặc tư vấn không chính xác có thể gây hại. Tiến sĩ Nicholas Okumu, bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình tại Kenyatta National Hospital, nhấn mạnh "ngay cả AI được phê duyệt cũng có thể gây hại và cần giám sát liên tục."

Bilal Mateen cho biết ông đang hướng tới triển khai công cụ AI này trên toàn cầu, đặc biệt ở những nơi khó tiếp cận dịch vụ y tế. Bài báo không đánh giá tác động của AI với khả năng mở rộng tiếp cận y tế, nhưng Chen cho rằng đó mới là điểm hứa hẹn lớn nhất của công nghệ này: "truy cập kịp thời, đồng bộ đến chăm sóc y tế".

Như vậy, AI Consult mang đến tiềm năng hỗ trợ cấu trúc lại quy trình khám và điều trị tại các quốc gia có nguồn lực y tế hạn chế, mặc dù việc chứng minh lợi ích thực sự với người bệnh vẫn còn nhiều bước phải thực hiện.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.