Tòa án Nigeria ngăn EFCC điều tra tài chính bang Oyo vì vụ việc mang tính suy đoán

Ngày 14/2/2025, một phiên xử tại Tòa án Liên bang Nigeria được tổ chức tại thành phố Ibadan đã ra phán quyết ngăn chặn việc Cơ quan Chống Tham nhũng và Tội phạm Tài chính Nigeria (EFCC) tiến hành cuộc điều tra liên quan đến tài chính của Chính phủ bang Oyo. Theo đó, thẩm phán Nkeonye Maha đánh giá rằng kế hoạch điều tra này dựa trên những yêu cầu có tính suy đoán và mang tính cuộc tìm kiếm không hạn chế (fishing expedition), không đảm bảo tính pháp lý.

Trong vụ kiện mang số hiệu FHC/IB/CS/61/2025, thẩm phán Maha đã tuyên bố rằng mặc dù EFCC được phép điều tra các tội phạm tài chính theo luật định, quyền hạn này phải tuân thủ nghiêm ngặt giới hạn của Hiến pháp và nguyên tắc pháp quyền. Tòa bác bỏ bức thư đề ngày 2/6/2025 của EFCC, trong đó yêu cầu chính quyền bang giao nộp tất cả các hợp đồng, giao dịch và các khoản thanh toán cho nhà thầu từ năm 2021 đến ngày gửi thư, vì thư này thiếu các cáo buộc cụ thể.

Chính quyền bang Oyo đã xin tòa can thiệp sau khi nhận được văn bản yêu cầu cung cấp thông tin của EFCC gửi đến Kế toán trưởng bang. Chính quyền sau đó yêu cầu EFCC chỉ rõ các nhà thầu hoặc công ty cụ thể bị điều tra để có thể cung cấp tài liệu phù hợp nhưng đã không nhận được phản hồi. Vì vậy họ mới đệ đơn kiện để bảo vệ quyền lợi.

Đại diện pháp lý của nhóm nguyên đơn gồm Thống đốc, Tổng chưởng lý và Kế toán trưởng bang, do Tổng chưởng lý Abiodun Aikomo dẫn đầu, lập luận rằng yêu cầu của EFCC quá rộng, gây áp lực lớn và không hợp lý, đồng thời nhấn mạnh các quyền tài phán của EFCC phải có giới hạn theo quy định hiến pháp. Các điều tra phải dựa trên bằng chứng thuyết phục và những cáo buộc có căn cứ chứ không phải là việc tìm kiếm chung chung các vi phạm có thể xảy ra.

Luật sư đại diện EFCC, I.G. Ojibor, trích dẫn Điều 38 của Luật thành lập EFCC năm 2004, cho biết quy định này cho phép cơ quan được yêu cầu thông tin từ cá nhân, tổ chức trong quá trình điều tra nhằm mục đích ngăn chặn tội phạm tài chính. EFCC cho rằng điều khoản này bao gồm quyền thực hiện cuộc điều tra rộng vào tài chính của bang Oyo.

Tuy nhiên, thẩm phán Maha phủ nhận quan điểm này và đánh giá rằng mọi yêu cầu cung cấp thông tin phải có tính hợp lý và liên quan rõ ràng đến cáo buộc cụ thể, không thể dựa trên các nghi vấn mơ hồ. Ông khẳng định quy định Điều 38 chỉ cho phép yêu cầu thông tin phục vụ cho việc điều tra các tội phạm được luật quy định, không phải cho các cuộc điều tra suy đoán hoặc rộng rãi không có nguyên nhân rõ ràng.

Kết luận, tòa án đã hủy bỏ thư đề ngày 2/6/2025 của EFCC và ra lệnh cấm EFCC tiếp tục bất kỳ cuộc điều tra nào dựa trên văn bản này, bảo vệ quyền của chính quyền bang Oyo và nhấn mạnh việc sử dụng quyền lực điều tra phải dựa trên các cáo buộc thực tế, không thể dùng các yêu cầu vô tội vạ không có căn cứ pháp lý.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.