Nghiên cứu mới cho thấy quản lý truyền thống về nước trong nông nghiệp có thể không hiệu quả

Truyền thống nông nghiệp tại Argentina thường coi bỏ đất trống (barbecho) là phương pháp hiệu quả nhất để “dự trữ” nước trong đất cho các vụ mùa hè tiếp theo. Tuy nhiên, nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí khoa học uy tín Field Crop Research đã đem lại góc nhìn mới dựa trên dữ liệu thực địa thu thập từ 63 điểm thí nghiệm tại 5 vùng khí hậu nông nghiệp khác nhau trải dài suốt 6 mùa vụ (2018-2023).

Kết quả cho thấy phần lớn nước mưa mùa đông bị thất thoát thông qua bay hơi trực tiếp và thẩm thấu sâu, cụ thể khoảng từ 271 đến 409 mm nước thất thoát trong thời gian đất bỏ trống lâu, khiến đất hoạt động thiếu hiệu quả và không tận dụng tối đa nguồn nước sẵn có.

Nghiên cứu cũng so sánh hiệu quả giữa thực hành bỏ đất trống với việc trồng các loại cây trồng dịch vụ (Cultivos de Servicios - CS) như các loại thân cỏ, họ đậu, họ cải và các hỗn hợp. Mặc dù các cây trồng dịch vụ tiêu hao trung bình nhiều nước hơn khoảng 25% so với bỏ đất trống trong giai đoạn sinh trưởng, nhưng tính đến thời điểm chuẩn bị gieo trồng vụ mùa hè, lượng nước có sẵn trong đất ở hai phương pháp này lại gần như tương đương nhau ở hầu hết vùng nghiên cứu.

Điều này được lý giải bởi lượng mưa xảy ra giữa thời điểm kết thúc cây trồng dịch vụ và lúc gieo hạt vụ mùa hè, chiếm vai trò quan trọng trong việc bổ sung nước cho đất, từ đó quyết định lượng nước cuối cùng phục vụ cây trồng chính vụ.

Không chỉ hạn chế thất thoát nước do bay hơi và thẩm thấu sâu, cây trồng dịch vụ chuyển hướng tiêu hao nước sang quá trình thoát hơi nước qua cây (transpiration) - một quá trình sinh học tích cực giúp tăng hiệu quả tổng thể hệ thống. Chúng cũng cải thiện cấu trúc đất, khả năng thấm nước và kiểm soát cỏ dại, mang lại nhiều lợi ích sinh thái cho đất nông nghiệp.

Lo ngại lớn nhất của người nông dân khi chuyển sang cây trồng dịch vụ là rủi ro “chi phí nước” có thể ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất cây trồng hạt tiếp theo. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy nếu quản lý tốt thời điểm thu hoạch cây trồng dịch vụ và phụ thuộc vào lượng nước bổ sung vào mùa xuân, tác động tiêu cực đến năng suất gần như không đáng kể hoặc không xảy ra ở phần lớn vùng nghiên cứu.

Nghiên cứu nhấn mạnh yếu tố lựa chọn loại cây trồng dịch vụ cũng quan trọng trong việc đảm bảo năng suất của cây trồng chính vụ. Ví dụ, nhóm thân cỏ có thể làm giảm năng suất ngô vụ sau nếu lượng nước tiêu thụ không được bù đắp kịp thời từ lúc kết thúc cây trồng dịch vụ đến lúc gieo hạt vụ hè. Trong khi đó, các loại đậu góp phần tăng năng suất ngô ngay cả trong điều kiện lượng nước có sẵn thấp hơn, nhờ vào khả năng bổ sung đạm (N). Đối với các hỗn hợp cây trồng dịch vụ, hiệu quả nhìn chung trung tính hoặc có xu hướng tích cực tương tự nhóm đậu.

Kết quả nghiên cứu sẽ được trình bày bởi chuyên gia Gervasio Piñeiro từ Fauba trong một chuyên đề đặc biệt về cây trồng dịch vụ, thuộc Hội nghị Aapresid, được tổ chức bởi Expoagro tại thành phố Rosario từ ngày 4 đến 6 tháng 8. Chuyên đề sẽ diễn ra suốt ngày 5 tháng 8 với các phiên thảo luận xoay quanh các thách thức như chăn thả trên cây trồng dịch vụ, ảnh hưởng tới quần thể côn trùng và vai trò của chúng trong cung cấp nitơ cho vụ mùa kế tiếp.

Qua nghiên cứu và những câu trả lời mới này, mô hình quản lý nước trong nông nghiệp tại Argentina nhiều khả năng sẽ được xem xét, tạo cơ sở cho các phương pháp canh tác bền vững và hiệu quả hơn trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nguồn nước lúc hạn chế.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.