Liberia xuất khẩu cao su nhiều nhưng không sản xuất lốp xe mới trong nước

Tại Liberia, cao su là một trong những cây trồng tiền tệ chính với sản lượng năm 2023 đạt 73.769 tấn, chiếm khoảng 2,2% GDP của quốc gia này theo số liệu từ Ngân hàng Trung ương Liberia. Tuy nhiên, phần lớn giá trị gia tăng từ cao su không được nắm giữ trong nước do các sản phẩm cao su như lốp xe và hàng hóa lớn được sản xuất ở nước ngoài.

Harry Somah, một nông dân cao su trẻ tuổi và giàu kinh nghiệm ở huyện Grand Bassa, cho biết gia đình ông đã gắn bó với nghề trồng và khai thác cao su qua nhiều thế hệ. Dù đây là nguồn thu nhập ổn định, thu nhập từ việc bán mủ cao su cho Công ty Firestone Liberia lại thấp, thách thức tồn tại lâu năm với các nông dân tại đây.

Firestone Liberia, một công ty con của Bridgestone của Nhật Bản, điều hành đồn điền cao su tự nhiên liên tục lớn nhất thế giới, với diện tích gần 480 km2 và hơn 4.000 nhân công. Công ty này không chỉ thu mua mủ cao su từ các nông dân độc lập mà còn trực tiếp sản xuất cao su trên diện rộng.

Tuy nhiên, mặc dù có sản lượng cao su lớn, Liberia hiện chưa phát triển ngành công nghiệp chế biến cao su thành các sản phẩm tiêu dùng như lốp xe, điều này khiến phần lớn giá trị gia tăng bị mất đi ở khâu này.

Chuyên gia kinh tế George Gould của Đại học Liberia cảnh báo rằng Liberia chỉ nắm giữ được phần nhỏ trong tổng giá trị kinh tế tạo ra từ cao su. Ông cho rằng thiệt hại kinh tế do thiếu ngành sản xuất trong nước là rất lớn, bao gồm mất đi cơ hội tạo việc làm công nghiệp, chuyển giao công nghệ và gia tăng thu ngân sách từ thuế.

Thách thức hiện tại là sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng, điện năng, nguồn nhân lực có kỹ năng và môi trường kinh doanh thuận lợi để phát triển ngành sản xuất cao su trong nước, đặc biệt là sản xuất lốp xe quy mô lớn.

Phần lớn người lái xe tại Liberia sử dụng lốp xe đã qua sử dụng nhập khẩu từ châu Âu, Trung Quốc và Mỹ do giá lốp mới rất cao, có thể lên tới 250 USD một chiếc. Nhiều cửa hàng sửa chữa và bán lại lốp xe cũ đã trở thành một ngành kinh doanh phát đạt, cung cấp lốp với giá từ 15 đến 40 USD mỗi chiếc, mang lại lợi nhuận khoảng 10 USD cho mỗi lốp được sửa chữa và bán lại.

Mory Soumaoro, một người chuyên bán và sửa chữa lốp xe tại thủ đô Monrovia, cho biết ông thường sửa chữa hơn 100 chiếc lốp mỗi tháng và doanh thu từ lốp xe đã qua sử dụng vượt trội so với lốp mới do người dân không đủ khả năng chi trả.

Trong tháng 6 năm nay, Tổng thống Joseph Boakai đã ra lệnh cấm vô thời hạn việc xuất khẩu cao su tự nhiên chưa chế biến, chỉ cho phép xuất khẩu các sản phẩm cao su đã qua xử lý như latex cô đặc và tấm cao su khói gân.

Động thái này nhằm thúc đẩy phát triển chế biến sâu trong nước, mở rộng tuyển dụng công nghiệp, tăng thu ngân sách và cải thiện thu nhập ngoại tệ. Tuy nhiên, Hội đồng Nông dân và Môi giới Cao su Quốc gia Liberia phản hồi rằng biện pháp này hạn chế thị trường cạnh tranh cho nông dân và tạo ưu thế độc quyền cho các công ty chế biến lớn như Firestone.

Doanh nhân Liberia - người gốc Ấn Độ Upjit Singh Sachdeva, chủ sở hữu công ty Jeety Rubber có trụ sở tại Liberia, cho biết ông dự kiến sẽ đưa ra sản xuất lốp xe đầu tiên tại Liberia vào năm 2028, mở ra hy vọng phát triển ngành công nghiệp nội địa.

Trong khi đó, những người nông dân như Harry Somah vẫn tiếp tục công việc khai thác cao su truyền thống được truyền lại từ ông bà cha mẹ, coi đó là nguồn sống bền vững dù còn nhiều khó khăn.

“Đó là điều chúng tôi dựa vào để sinh sống,” Somah nói về vùng đất mà ông thừa hưởng từ tổ tiên.