Chiến lược dự trữ chiến lược dầu thô, LPG và LNG của Ấn Độ nhằm đảm bảo an ninh năng lượng

Kể từ khi xung đột giữa Mỹ và Iran bùng phát, an ninh năng lượng của Ấn Độ trở thành vấn đề trọng tâm. Việc đảm bảo dự trữ chiến lược vững chắc nhằm đối phó các gián đoạn nguồn cung toàn cầu được xem là ưu tiên hàng đầu. Hiện tại, Ấn Độ có tổng dung lượng dự trữ chiến lược dầu thô là 5,33 triệu tấn, phân bổ tại Visakhapatnam, Mangaluru và Padur, tương đương khoảng 9,5 ngày tiêu thụ dầu thô theo số liệu của PIB tháng 3 năm 2026. Chính phủ đã phê duyệt giai đoạn II mở rộng thêm 6,5 triệu tấn tại Chandikhol (Odisha) và Padur (Karnataka) theo mô hình đầu tư công - tư (PPP). Khi hoàn thành, tổng dung lượng dự trữ dầu chiến lược sẽ tăng lên 11,88 triệu tấn, giúp Ấn Độ tiến sát mục tiêu dự trữ dầu trong 90 ngày.

Bên cạnh đó, Ấn Độ đang hợp tác với UAE để xây dựng kho dự trữ dầu thô dung tích 30 triệu thùng. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng chính sách dự trữ chiến lược không nên chỉ tập trung vào dầu thô mà cần mở rộng sang cả LPG và LNG.

Pranav Master, Giám đốc Crisil Intelligence đề xuất mô hình dự trữ ba tầng gồm dự trữ vật lý lớn cho dầu thô, dự trữ phân tán phục vụ vận hành đối với LPG, và mô hình dự trữ phần lớn dựa vào hợp đồng hoặc ảo với LNG do chi phí và kỹ thuật lưu trữ LNG lâu dài cao.

Về dự trữ dầu thô, Sourav Mitra, đối tác tại Grant Thornton Bharat khuyến nghị Ấn Độ cần đặt mục tiêu tối thiểu 30 ngày dự trữ chiến lược do Indian Strategic Petroleum Reserve Limited (ISPRL) quản lý, kết hợp với 60 ngày tồn kho vận hành bắt buộc của các nhà máy lọc dầu thương mại. Điều này sẽ giúp tổng dự trữ quốc gia đạt khoảng 90 ngày, phù hợp với chuẩn quốc tế của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Sumit Ritolia, nhà phân tích hàng đầu tại Kpler cho rằng Ấn Độ nên hướng tới tổng tồn kho từ 75 đến 100 ngày, dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế. Ông nhấn mạnh việc mở rộng kho dự trữ dầu thô chiến lược là ưu tiên hàng đầu do nhu cầu lọc dầu nội địa tăng và việc phụ thuộc nhập khẩu ngày càng lớn.

Master đề xuất chính sách dự trữ dầu thô cần bao gồm một số yếu tố như: quy định mức tồn kho tối thiểu để tránh lãng phí dung lượng lưu trữ; khung sử dụng rõ ràng với các kích hoạt được xác định như xung đột địa chính trị, lệnh trừng phạt, gián đoạn vận tải, sốc giá, hoặc mất nguồn cung lớn; cùng cơ chế tích trữ dựa trên chu kỳ ngược, khuyến khích tích trữ khi giá toàn cầu thấp thay vì mua vội trong khủng hoảng.

LPG ảnh hưởng trực tiếp tới hơn 330 triệu hộ gia đình tại Ấn Độ, do đó gián đoạn nguồn cung sẽ tác động lớn tới đời sống và an sinh xã hội. Nước này nhập khẩu khoảng 60% lượng LPG, phần lớn từ vùng Vịnh và eo biển Hormuz. Grant Thornton Bharat đề nghị xây dựng dự trữ chiến lược 25-40 ngày LPG tại các kho muối và bổ sung 30 ngày tồn kho thương mại tại các nhà máy đóng chai, nhà máy lọc dầu, và cảng nhập khẩu nhằm ngăn chặn hiện tượng mua tích trữ hoảng loạn.

Master cho biết chính phủ Ấn Độ đang hướng tới mục tiêu dự trữ 30 ngày cho LPG, đồng thời nhấn mạnh mô hình dự trữ LPG nên tập trung vào sự phân tán để tăng tính bền vững và khắc phục các khó khăn như tắc nghẽn cảng, thời tiết mưa, các nút thắt vận tải địa phương và nhu cầu đột biến.

Chính sách dự trữ LPG cần xây dựng dựa trên: kho lưu trữ khu vực và nội địa; quy định mức tồn kho bắt buộc cho các công ty dầu khí; ưu tiên cấp LPG cho hộ gia đình và người dùng thiết yếu khi nguồn cung căng thẳng; nâng cao khả năng cung ứng cuối cùng thông qua hệ thống đóng chai, kết nối vận tải đường sắt, đường bộ và mạng lưới phân phối bình gas.

Đối với LNG, chi phí lưu trữ cao và kỹ thuật lưu trữ phức tạp hơn nhiều so với dầu thô. Sumit Ritolia đề xuất Ấn Độ cần hướng tới 40-50 ngày tồn kho vật lý LNG, kết hợp với đa dạng hóa các hợp đồng dài hạn, khả năng điều hướng hàng hóa linh hoạt, kho lưu trữ trên tàu và nhập khẩu từ nhiều nhà cung cấp như Qatar, Mỹ, Australia, Oman và Nga. An ninh LNG nên dựa trên sự kết hợp giữa kho bãi vật lý và hợp đồng linh hoạt.

Pranav Master cũng cho rằng Ấn Độ không nên cố gắng xây dựng kho dự trữ LNG với dung lượng tương đương dầu vì LNG có đặc tính lạnh sâu, chi phí lưu trữ cao và dễ hao hụt. Chiến lược phù hợp là sự kết hợp giữa kho bồn tại các nhà ga tái khí hóa, kho lưu trữ dưới lòng đất và các hợp đồng LNG có tính linh hoạt về khối lượng, thời gian giao hàng và điểm đến hàng hóa.

Ấn Độ đang tham khảo kinh nghiệm của Nhật Bản, quốc gia có kho lưu trữ LNG tương đương 36 ngày tiêu thụ khí đốt, kèm cơ chế dự trữ bổ sung Strategic Buffer LNG (SBL) cho các ngành ưu tiên khi xảy ra sự cố nguồn cung. Bộ Năng lượng Ấn Độ vừa đề xuất yêu cầu các nhà ga LNG mới phải duy trì dung lượng lưu trữ tối thiểu 10% để tăng cường khả năng ứng phó mà không làm tăng chi phí đáng kể.

Mặc dù các dự án kho dự trữ chiến lược dầu thô, LPG và LNG tốn nhiều năm hoàn thiện, Ấn Độ cần chú trọng tăng nhanh tồn kho vật lý hiện có để giảm thiểu rủi ro trong giai đoạn trung hạn. Sourav Mitra cho biết hoàn thiện hệ thống dự trữ chiến lược có thể mất đến 2033-2036 do thủ tục phức tạp như khảo sát khả thi, giải phóng mặt bằng, cấp phép môi trường, xây dựng và phát triển kho caverns, kết nối đường ống và tích trữ hàng tồn kho.

Trong giai đoạn chuyển tiếp này, Ấn Độ nên tăng cường kho tồn dầu thô qua sự kết hợp giữa dự trữ chiến lược, tồn kho nhà máy lọc dầu và hợp tác lưu trữ dầu nước ngoài. Với LPG, mục tiêu 30-40 ngày tồn kho qua mở rộng kho tại cảng và xây dựng kho caverns dưới đất là cần thiết. Đối với LNG, ưu tiên trong 3-5 năm tới là đạt 15-30 ngày tồn kho chiến lược thông qua mở rộng kho bồn và các kho lưu trữ tại các nhà ga tái khí hóa hiện hữu.

Sumit Ritolia cho biết việc mở rộng kho dự trữ chiến lược đối với dầu thô, LPG và LNG thường kéo dài 4-7 năm sau khi hoàn thiện thủ tục tài chính và xây dựng, nên chưa thể kỳ vọng tăng dung lượng đột ngột trong ngắn hạn. Do đó, Ấn Độ cần áp dụng chiến lược tạm thời nhằm tăng sức bền, bao gồm duy trì tồn kho thương mại cao vào giai đoạn khủng hoảng địa chính trị, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, tận dụng kho thuê, củng cố hợp đồng dài hạn và tích trữ hàng hoá khi giá quốc tế thấp.

Final, Pranav Master nhấn mạnh an ninh năng lượng không nên chỉ được đánh giá qua số ngày dự trữ mà còn dựa vào khả năng nước này phản ứng nhanh và hiệu quả khi gián đoạn nguồn cung xảy ra. Một chính sách cân bằng kết hợp dự trữ dầu chiến lược, tồn kho thương mại đủ, đa dạng nguồn cung và hạ tầng logistics mạnh mẽ sẽ tạo nền móng vững chắc và tiết kiệm chi phí cho an ninh năng lượng khi các kho dự trữ chiến lược được phát triển hoàn chỉnh.