Lễ hội Bayreuth tròn 150 năm: Sắc màu đan xen giữa truyền thống và đổi mới

Vào cuối tuần cuối cùng của tháng 7, lễ hội Bayreuth tại Đức chính thức khai mạc, dịp đặc biệt đánh dấu hành trình 150 năm ra đời của sự kiện nghệ thuật uy tín thế giới. Lễ hội thường thu hút đông đảo người hâm mộ opera và các nhân vật nổi bật, đặc biệt là các chính khách Đức như Thủ tướng hiện nay Friedrich Merz và người tiền nhiệm Angela Merkel, vốn có truyền thống tham dự thường xuyên.

Lễ hội đầu tiên khai mạc ngày 13/8/1876 sau nhiều năm tranh luận về nguồn tài trợ cho dự án đầy tham vọng của Richard Wagner. Triết gia Friedrich Nietzsche, bạn thân và khách mời của Wagner, từng ca ngợi đây là "vòng quanh thế giới đầu tiên trong lĩnh vực nghệ thuật."

Năm nay, lễ hội mang chương trình đa dạng, nổi bật với phiên bản mới của vở sử thi "The Ring of the Nibelung" ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo, đồng thời lần đầu trình diễn "Rienzi" – tác phẩm opera giúp Wagner ghi dấu ấn lớn khi mới 29 tuổi. Hai vở này thay thế kế hoạch ban đầu dự kiến biểu diễn toàn bộ 13 vở opera hoàn chỉnh của Wagner trong dịp kỷ niệm, vì hạn chế tài chính.

Buổi lễ khai mạc dự kiến vào ngày 25/7 sẽ mang đến màn hoành tráng khi mở màn bằng bản giao hưởng số 9 của Ludwig van Beethoven – thần tượng của Wagner. Đặc biệt, năm 1872 Wagner từng chỉ huy bản giao hưởng này tại Nhà hát Opera Margravial Bayreuth nhân dịp đặt viên đá nền móng Nhà hát Lễ hội Bayreuth.

Dù phải điều chỉnh nhiều kế hoạch, chương trình kỷ niệm được đánh giá đầy hứa hẹn, mang tính sáng tạo và phù hợp với phương châm của Wagner: "Các con, hãy sáng tạo điều mới!".

Tuy nhiên, lễ hội cũng đối mặt với làn sóng tranh cãi khi nhà báo người Đức gốc Pháp Michel Friedman – một người Do Thái – ban đầu bị loại khỏi danh sách diễn giả, rồi sau đó được mời lại. Friedman được mời tham dự sự kiện tưởng niệm "Những tiếng nói bị câm lặng" nhằm tôn vinh các nghệ sĩ Do Thái từng hợp tác với lễ hội nhưng bị antisemitism, đàn áp và giết hại.

Friedman, chủ tịch cũ của Hội đồng Do Thái châu Âu, dự kiến chia sẻ về antisemitism và nỗ lực của Bayreuth trong việc đối diện với quá khứ liên quan đến phát xít và quan điểm chống Do Thái của Wagner cùng ảnh hưởng từ một số thành viên gia tộc Wagner.

Do lo ngại về biện pháp an ninh chưa đủ, ban tổ chức yêu cầu hoãn bài phát biểu của Friedman sang một dịp khác, hành động này bị đánh giá là tránh né lịch sử đen tối. Sau lời xin lỗi từ ban lãnh đạo lễ hội, Friedman đã được mời tham dự và sự kiện có sự góp mặt tác phẩm của các nhà soạn nhạc Do Thái như Gustav Mahler và Pavel Haas, người đã qua đời tại trại tập trung Auschwitz-Birkenau, bên cạnh tác phẩm "Siegfried Idyll" của Wagner.

Năm nay, tác phẩm "Rienzi" của Wagner được trình diễn lần đầu tiên tại Bayreuth. Mang phong cách "Grand Opera" Pháp, tác phẩm không nằm trong dự tính ban đầu của Wagner dành cho Nhà hát lễ hội của ông.

Vở opera lấy cảm hứng từ câu chuyện lịch sử thế kỷ 14 về Cola di Rienzo, một nhà lãnh đạo người La Mã chống lại tầng lớp quý tộc. "Rienzi" từng là một trong những tác phẩm yêu thích của Adolf Hitler, người bị thu hút bởi hình ảnh nhà lãnh đạo tự thân vươn lên và thống trị nhờ sức thu hút cá nhân, theo ông Sven Friedrich - giám đốc Bảo tàng Richard Wagner tại Bayreuth.

Việc lựa chọn "Rienzi" đánh dấu sự kiện gây tranh cãi trong năm kỷ niệm, song các đạo diễn người Hungary Alexandra Szemeredy và Magdolna Parditka nhấn mạnh quan điểm hiện đại hóa vở diễn để khán giả ngày nay suy ngẫm về quá trình một quốc gia có thể dần chuyển từ chủ nghĩa dân túy sang chế độ độc tài.

Lễ hội cũng dành sự quan tâm đặc biệt cho phiên bản mới của chuỗi opera khổng lồ "The Ring of the Nibelung," đề tài xoay quanh quyền lực, lòng tham và âm mưu. Nhà hát Bayreuth được xây dựng năm 1876 nhằm phục vụ tác phẩm kéo dài 16 giờ này.

Giám đốc nghệ thuật Katharina Wagner đã chọn áp dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để tạo nên không gian sân khấu đột phá. Marcus Lobbes - người phụ trách triển lãm, giải thích nhóm làm việc sử dụng hình ảnh phân lớp do AI tạo ra theo thời gian thực, kết hợp không gian 3D dạng hologram.

Hệ thống AI sẽ phân tích các đoạn phim lưu trữ từ các màn trình diễn "Ring" kéo dài từ 1876 tới 2024 nhằm tạo hình ảnh sân khấu sống động. Lobbes mô tả toàn bộ bố cục là sự hòa quyện của ánh sáng, chất liệu, lịch sử và liên tưởng, hứa hẹn mang đến trải nghiệm thị giác độc đáo cho khán giả cũng như đội ngũ sản xuất.

Lễ hội Bayreuth năm nay diễn ra từ ngày 25/7 đến 26/8, hứa hẹn nhiều dấu ấn đáng nhớ trong lịch sử.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.