Bệnh ung thư da lây nhiễm kỳ lạ lan rộng ở cá chép hồ Memphremagog

Hàng năm, Bộ Cá và Động vật Hoang dã Vermont tiến hành kiểm kê số lượng cá tại hồ Memphremagog, tọa lạc tại vùng biên giới giữa bang Vermont (Mỹ) và tỉnh Quebec (Canada). Năm 2013, nhóm nghiên cứu bất ngờ phát hiện nhiều con cá chép nâu có các vết đen lạ trên da, trông giống những mảng nhựa đường đen kịt phủ lên cơ thể. Theo Peter Emerson, nhà sinh vật học cá thuộc bộ này, những vết đen này không chỉ xuất hiện trên da mà còn ở môi, mang và mắt cá, gây tác động tiêu cực đến sức khỏe cá.

Các vết đen xuất hiện rất đột ngột và tới hơn 25% tổng số cá bị ảnh hưởng. Người dân câu cá cũng đã phát hiện những dấu hiệu này trong năm trước đó, nhưng trước đó hoàn toàn không có. Đây là dấu hiệu khá lạ khiến các nhà khoa học phải vào cuộc phân tích.

Bài báo đăng trên tạp chí Nature của Peter Emerson cùng đồng nghiệp mô tả những vết đen này là dạng ung thư da có khả năng truyền nhiễm giữa các cá thể cá chép. Julie Dragon, nhà khoa học dữ liệu tại Đại học Vermont và đồng tác giả nghiên cứu, giải thích rằng các tế bào ung thư dường như có thể thoát ra khỏi cơ thể cá chủ thể, tồn tại trong môi trường nước và xâm nhiễm sang cá khác.

Điều này mở ra nhiều góc nhìn mới về cơ chế di căn của ung thư ở sinh vật, với khả năng các tế bào ung thư có thể vượt qua hệ miễn dịch và thiết lập ổ ung thư mới trong cơ thể vật chủ khác.

Bộ Cá và Động vật Hoang dã Vermont đã hợp tác với các nhà khoa học để xác định các tổn thương trên cá là các hắc tố bướu ác tính (melanoma). Điều kỳ lạ là cá chép nơi đây không có thói quen bơi gần mặt nước để tiếp xúc tia UV gây hại, và không phát hiện dấu hiệu dư lượng hóa chất độc hại dù có bãi rác Coventry gần đó.

Julie Dragon ban đầu tìm kiếm nguyên nhân do virus, nhưng không phát hiện virus liên quan nên đề xuất tiến hành giải trình tự toàn bộ bộ gen của cá và các khối u. Kết quả cho thấy các khối u có bộ gen khác biệt so với cá chủ thể, trái với quy luật thông thường - điều này chứng tỏ các khối u là các bản sao của nhau, di truyền từ tế bào ung thư ban đầu và truyền qua cá chép này sang cá chép khác.

Hiện tượng ung thư truyền nhiễm rất hiếm gặp và mới chỉ được phát hiện ở vài loài động vật như chó, quỷ Tasmania và một số loại động vật thân mềm, nay thêm cá chép. Các nhà khoa học nghi ngờ quá trình lây lan là trong mùa sinh sản, khi cá tụ tập thành đám lớn và có thể làm xây xước nhau bằng các gai sắc trên vây ngực, tạo đường cho tế bào ung thư xâm nhập cá thể mới.

Mặc dù hiện ung thư đã lan rộng khắp hồ với tỷ lệ trung bình khoảng 30%, các cá thể cá vẫn có thể tồn tại với các khối u một thời gian dài. Vincent Lynch, nhà sinh học tiến hóa tại Đại học Buffalo nhận định đây là một dạng ung thư "sống riêng", thoát khỏi sự phụ thuộc vào cá chủ thể để tiếp tục truyền sinh, giúp những tế bào ung thư tồn tại và phát triển.

Nghiên cứu về loại ung thư này có thể giúp hiểu sâu hơn về cách ung thư di căn trong cơ thể người, từ đó phát triển phương pháp ngăn chặn ung thư lan rộng và giảm tử vong do bệnh. Các phát hiện này cũng mở ra khả năng ung thư truyền nhiễm có thể phổ biến hơn chúng ta vẫn nghĩ, cần có thêm nhiều nghiên cứu mở rộng tại các vùng nước khác.

Ngoài hồ Memphremagog, nhiều nơi khác cũng ghi nhận các dạng melanoma tương tự, từng được cây viết Henry David Thoreau mô tả ở cá chép một nhánh sông Concord tại Massachusetts với các tổn thương trông như lớp địa y màu đen dày đặc.

Hiện nhóm nghiên cứu tập trung nghiên cứu thêm nguyên nhân làm suy giảm miễn dịch cá chép có thể liên quan đến môi trường hoặc yếu tố vi rút, nhằm hiểu rõ hơn cơ chế phát sinh và lan truyền ung thư kỳ lạ này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.