Bab al-Mandab: Tuyến đường biển chiến lược trở thành điểm nóng mới trong cuộc chiến Mỹ-Iran

Những người ủng hộ nhóm phiến quân Houthi ở Yemen, lực lượng được Iran hỗ trợ, đã tuyên bố sẽ áp đặt lệnh phong tỏa hàng hải đối với Saudi Arabia, qua eo biển Bab al-Mandab. Đây là một bước đi mới trong chuỗi căng thẳng giữa Tehran và Washington, làm gia tăng nguy cơ gián đoạn thương mại toàn cầu. Bab al-Mandab, còn được biết đến với biệt danh "Cửa Khóc", là một điểm chiến lược tại phía đối diện của bán đảo Ả Rập so với eo biển Hormuz, nơi dòng lượng lớn dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng được vận chuyển qua.

Eo biển Bab al-Mandab nằm giữa Yemen về phía đông bắc và Djibouti về phía tây nam, dài khoảng 50 km và rộng 16 km, nối Biển Đỏ với Biển Ả Rập. Con đường biển này đi qua các cảng quan trọng như Yanbu của Saudi Arabia, Doraleh của Djibouti, Assab của Eritrea, và các cảng Kismayu ở Somalia cùng Berbera ở Somaliland. Đây là tuyến huyết mạch quan trọng nối liền Địa Trung Hải với Ấn Độ Dương thông qua Biển Đỏ và kênh đào Suez.

Dữ liệu từ LSEG cho thấy, trung bình 27 tàu, bao gồm 5 tàu chở dầu và một tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng, đã qua Bab al-Mandab vào ngày thứ Tư, giảm so với 38 tàu của ngày trước đó do một số tàu chuyển hướng tránh eo biển này. Trước đó, các tàu chở dầu Saudi hướng về Trung Quốc và Ấn Độ cũng đã quay đầu để tránh nguy cơ khi qua khu vực. Phiến quân Houthi đã nhận trách nhiệm về vụ tấn công vào tàu chở dầu mang cờ Saudi Encelia trên Biển Đỏ, đồng thời tuyên bố đánh trúng hai tàu chở dầu Saudi khác trong bối cảnh phong tỏa.

Theo dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), lượng dầu vận chuyển qua Bab al-Mandab tăng lên tới đỉnh điểm 9,3 triệu thùng/ngày trong giai đoạn 2020-2023, nhưng đã giảm xuống còn 4,1 triệu thùng/ngày vào năm 2024, khi phiến quân Houthi tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại liên quan đến Israel. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) báo cáo rằng lưu lượng hàng hoá qua kênh đào Suez đã giảm 50% trong hai tháng đầu năm 2024 so với cùng kỳ năm trước, còn kênh đào Panama giảm 32%. Điều này khiến chi phí bảo hiểm tăng cao, buộc nhiều hãng tàu phải lựa chọn lộ trình dài hơn qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, kéo dài thêm 10-14 ngày hành trình.

Eo biển Bab al-Mandab chịu trách nhiệm cho khoảng 6% tổng lượng dầu thế giới, tuy ít hơn eo biển Hormuz nhưng vẫn đủ để tạo ra tác động lớn nếu bị phong tỏa hoàn toàn. Kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ và Iran bùng nổ, nhiều thùng dầu Saudi đã được vận chuyển qua cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ để tránh eo biển Hormuz. Nếu tuyến đường qua Bab al-Mandab bị gián đoạn, dầu mỏ buộc phải chuyển qua kênh đào Suez, làm tăng thời gian vận chuyển và chi phí cho các bên liên quan.

Giá dầu Brent chuẩn quốc tế đã chạm mốc 97 USD/thùng vào ngày thứ Năm, mức cao nhất kể từ ngày 3 tháng 6, và dự kiến sẽ vượt mốc 100 USD trong những ngày tới, phản ánh lo ngại về nguồn cung toàn cầu.

Chuyên gia vận tải Matthew Wright từ Kpler cho biết cảng Yanbu tại Saudi Arabia đang hoạt động tối đa công suất để tiếp nhận dầu chạy qua đường ống nối từ phía đông sang phía tây đất nước. Ông nhấn mạnh Yanbu là cảng có hoạt động vận chuyển dầu thô lớn nhất tại khu vực Trung Đông hiện nay, nên bất cứ gián đoạn nào tại đây sẽ là cú đánh nặng nề đối với xuất khẩu dầu vùng này.

Theo Modern Diplomacy, Saudi Arabia xuất khẩu khoảng 4,7 triệu thùng dầu thô mỗi ngày qua cảng Yanbu tính đến tháng 7 năm 2026. Việc mất thêm nguồn hàng qua Bab al-Mandab, sau khi eo biển Hormuz gần như bị đóng lại, sẽ tạo ra vấn đề nghiêm trọng cho chuỗi cung ứng dầu mỏ toàn cầu.

Bab al-Mandab đang trở thành mặt trận mới trong cuộc xung đột Mỹ - Iran, gây ra những tác động đáng lo ngại với an ninh năng lượng và kinh tế quốc tế trong bối cảnh căng thẳng khu vực leo thang.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.