Chấp nhận tổn thương từ trauma giúp con người giải phóng năng lượng và sống tự do hơn

Budhism nhận định cuộc sống là khổ bởi con người luôn bám chấp vào những mong muốn riêng. Tuy nhiên, nhiều nỗi đau chúng ta chịu đựng xuất phát từ những trải nghiệm không được tiếp nhận hay xử lý đúng cách, để lại dấu ấn trong hệ thống tâm sinh lý. Thực tế, những vết thương này khiến chúng ta phản ứng một cách tự động và vô thức, chi phối hành vi và cảm xúc mà chúng ta không hay biết. Chính vì vậy, trauma theo nghĩa gốc Hy Lạp là “vết thương” đã trở thành một yếu tố điều khiển tâm lý.

Idan Hojman, chuyên gia trị liệu cơ thể và tác giả cuốn "Liberar el trauma" (Siglantana, 2026), lý giải rằng để thoát khỏi các mẫu phản ứng loạn thần kinh, con người cần nhận diện và chấp nhận tổn thương. Đây không phải chỉ là sự hiểu biết qua trí tuệ lý tính mà còn là trải nghiệm cảm nhận trên cơ thể, bởi "cơ thể không bao giờ nói dối". Ví dụ các tổn thương có thể biểu hiện qua cảm giác nghẹn ngào ở cổ họng hay áp lực nặng nề trước ngực, gây rối loạn hoặc khó khăn trong giao tiếp.

Rất nhiều người khó chấp nhận bản thân do từ nhỏ đã quen so sánh với những tiêu chuẩn, lý tưởng bên ngoài, dẫn đến việc che giấu khuyết điểm và cảm xúc thật, xây dựng một nhân cách để phù hợp với kỳ vọng xã hội. Họ lầm tưởng bản thân chính là các vết thương hoặc nhân vật được dựng lên để tồn tại trong môi trường. Tuy nhiên, như Hojman chỉ ra, chúng ta không phải là những tổn thương hoặc nhân cách đó mà rộng lớn hơn nhiều. Khi sống dưới sự chi phối của trauma, con người thường phản ứng với quá khứ chứ không phải với thực tại, dẫn đến những biểu hiện như lo lắng, khao khát kiểm soát hay khó khăn trong việc tin tưởng và yêu thương.

Khi ta dám đối mặt và ôm trọn những tổn thương, ta không chỉ tìm thấy nỗi đau mà còn khám phá được nguồn năng lượng sống tiềm ẩn bên trong, chính là những khả năng và phẩm chất đã bị che giấu. Ví dụ, đằng sau sự sợ hãi là niềm tin; sau kiểm soát là sự sáng tạo; và sau nỗi buồn sâu sắc là khả năng yêu thương chân thành. Do đó, trauma không chỉ là vết thương mà còn là cánh cửa mở ra con đường thay đổi.

Thay vì chỉ phân tích và cố gắng quên đi các vết thương, chúng ta cần tạo ra một không gian an toàn để cơ thể có thể thể hiện những cảm xúc bị kìm nén như sợ hãi, giận dữ và đau đớn. Khi làm được điều đó, quá trình chuyển hóa vết thương mới có thể bắt đầu, bởi chữa lành không phải quên đi mà là ngừng chống đối.

Bước chuyển mình quan trọng là thay đổi cách nhìn về bản thân từ người bị hại sang người dám dấn thân khám phá. Mặc dù tất cả chúng ta có thể từng chịu những tổn thương sâu sắc, nhưng không ai bắt buộc phải sống mãi trong danh tính nạn nhân. Người dám dấn thân không phủ nhận nỗi đau mà biến nó thành bài học, làm động lực để phát triển và trưởng thành.

Hệ thần kinh con người được thiết kế ưu tiên sự sống còn hơn là thoải mái, từ đó thường xuyên cảnh báo về nguy hiểm kể cả trong trường hợp hiện tại không còn mối đe dọa. Đây là thách thức lớn trong quá trình chữa lành trauma, khi tâm lý vẫn bị mắc kẹt trong cơ chế cảnh giác. Một phần quan trọng của trị liệu là dạy cho cơ thể hiểu rằng tình trạng nguy hiểm đã qua.

Idan Hojman lưu ý về thói quen sống bận rộn khiến con người hay tập trung phân tích, đánh giá thực tế mà quên mất cảm nhận trực tiếp từ cơ thể, nơi thực sự biểu hiện tâm trạng và cảm xúc. Ông khuyến nghị dành vài phút mỗi ngày để dừng lại, lắng nghe và cảm nhận cơ thể mà không cố gắng thay đổi gì. Bằng cách đó, chúng ta có thể kết nối lại với những thông điệp mà cơ thể gửi đi trong suốt cuộc đời.

Trong suốt nhiều thế kỷ, nền văn hóa và triết học phương Tây ưu tiên lý trí và coi đó là bản chất con người như câu nói nổi tiếng của Descartes “Tôi tư duy, nên tôi tồn tại”. Điều này dẫn đến việc tách biệt cơ thể và trí não, khiến con người sống xa rời trải nghiệm cảm giác. Ngày nay, nhờ sự phát triển của khoa học thần kinh, nghiên cứu về trauma và trị liệu somatic, việc kết nối cơ thể với tâm trí được đặt lại vị trí quan trọng. Con người không chỉ suy nghĩ bằng não bộ mà còn cảm nhận và tương tác bằng toàn bộ cơ thể.

Idan Hojman cho rằng có thể bổ sung câu nói Theo Descartes bằng câu: “Tôi cảm nhận, nên tôi tồn tại”, thể hiện sự cân bằng giữa lý trí và cảm giác, giúp ta có được cái nhìn trọn vẹn hơn về bản thể.

Xã hội hiện nay còn thiếu giáo dục về cách xử lý cảm xúc như sợ hãi, đau buồn hay giận dữ. Thực tế, không nên phân loại cảm xúc thành tích cực hay tiêu cực mà cần nhìn nhận chúng như các phản ứng sinh học mang chức năng thông minh khi chúng ta biết tiếp nhận thay vì chống lại.

Việc nhận thức và kết nối với mục đích sống cũng chính là hành trình “người hùng” trong mỗi người. Đây không phải là câu chuyện của những cá nhân phi thường mà là quá trình mỗi người thức tỉnh, phá vỡ trạng thái vận hành tự động, đối mặt với khủng hoảng, khám phá vết thương và vượt qua nỗi sợ để trở về với bản ngã thực sự. Hành trình đó giúp chúng ta trở nên tỉnh thức hơn, tự do hơn và nhân văn hơn.

Idan Hojman nhấn mạnh mỗi người đều có thể trở thành anh hùng khi dám đối diện bản thân thay vì trốn tránh, làm chủ các vết thương tinh thần và góp phần xây dựng xã hội ý thức hơn, trong đó hòa bình bắt đầu từ sự an yên bên trong mỗi cá nhân.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.