Mỹ cảnh báo nguy cơ từ đe dọa tại eo biển Hormuz khi liên tiếp tấn công Iran

Tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN ở Philippines, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã lên tiếng chỉ trích Iran không thực hiện đúng cam kết trong thỏa thuận liên quan đến eo biển Hormuz. Ông nhấn mạnh Washington vẫn "cam kết đối thoại ngoại giao" tại Trung Đông, song cảnh báo Tehran cần nghiêm túc trong các cuộc đàm phán, nếu không Mỹ sẵn sàng hành động cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia và đồng minh.

Rubio nêu ra điểm mâu thuẫn then chốt hiện nay là Iran đòi quyền kiểm soát và áp phí trên tuyến vận tải quốc tế tại eo biển Hormuz, điều mà theo luật quốc tế Tehran không được phép. Ông khuyến cáo việc tạo tiền lệ cho phép một quốc gia kiểm soát một tuyến đường thủy quốc tế, thu phí và đe dọa lực lượng vận tải sẽ gây ra hệ lụy nguy hiểm có thể lan rộng ra các khu vực khác trên thế giới, bao gồm cả khu vực Trung Đông đang có nhiều tranh chấp.

Báo cáo từ Trung tâm Lực lượng Mỹ (Centcom) cho biết, Mỹ đã thực hiện các cuộc tấn công vào các mục tiêu của Iran suốt 11 đêm liên tiếp. Các đòn tấn công nhằm vào các trung tâm hoạt động quân sự, cơ sở lưu trữ drone và cơ sở hạ tầng logistics quân sự của Iran, nhằm mục đích làm giảm khả năng Tehran đe dọa các tàu thương mại qua eo biển Hormuz.

Quan hệ Mỹ - Iran từng có thời điểm ký kết biên bản ghi nhớ tạm thời vào ngày 17/6, trong đó ngừng mọi hoạt động quân sự, mở cửa trở lại cho eo biển Hormuz và đặt ra khung thời gian 60 ngày để đàm phán thỏa thuận dài hạn, bao gồm cả vấn đề chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, tương lai việc quản lý eo biển này vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.

Theo cách hiểu của Iran, văn bản ghi nhớ tạm thời cho phép Tehran tham gia quản lý hoạt động di chuyển qua eo biển và có thể thu phí dịch vụ hàng hải sau giai đoạn 60 ngày. Trong khi đó, phía Mỹ khẳng định eo biển này phải được duy trì mở, không có những khoản phí bắt buộc hay hạn chế do Iran đặt ra.

Cùng ngày 23/6, Iran phối hợp với Oman ra tuyên bố chung nhấn mạnh mọi sắp xếp liên quan đến eo biển Hormuz phải tôn trọng quyền chủ quyền và quyền tài phán của hai quốc gia ven biển. Tuy nhiên, bất đồng về quyền kiểm soát vẫn chưa được giải quyết khiến tình hình khu vực tiếp tục căng thẳng.

Rubio cho rằng các đòn tấn công của Mỹ là "hệ quả" cho việc Iran không giữ lời hứa trong thỏa thuận. Ông cảnh báo nếu không có những hành động này, phần lớn nguồn cung năng lượng của khu vực và khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu có thể bị chi phối và giữ làm con tin bởi một quốc gia duy nhất, gây nguy hiểm cho ổn định năng lượng toàn cầu.

Bên cạnh đó, vị ngoại trưởng Mỹ ám chỉ vấn đề tự do hàng hải quan trọng ở những vùng biển có tranh chấp như Biển Đông, nơi Trung Quốc tuyên bố chủ quyền rộng lớn bất chấp phán quyết của Tòa Trọng tài Thường trực năm 2016. Đây là vùng biển nhạy cảm có liên quan đến an ninh hàng hải quốc tế và cho thấy mức độ quan trọng của tự do di chuyển trên các tuyến đường thủy quốc tế.

Việc Mỹ duy trì các cuộc tấn công và kêu gọi đối thoại ngoại giao cho thấy nỗ lực kiềm chế những rủi ro từ sự leo thang căng thẳng giữa Iran và các nước phương Tây, nhằm bảo vệ lợi ích địa chính trị và an ninh khu vực cũng như toàn cầu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.