Jacaranda của Gaël Faye: Hành trình tìm kiếm sự tha thứ sau thảm họa Rwanda

Jacaranda mở đầu vào mùa hè năm 1994, khi Milan, nhân vật chính 12 tuổi, tận hưởng kỳ nghỉ hè trong một gia đình có cha là người Pháp da trắng và mẹ là người Rwanda sống tại Versailles. Gia đình Milan đại diện cho cuộc sống sung túc của thế giới phương Tây, với kỳ nghỉ đặc trưng trên đảo Île de Ré. Tuy nhiên, người mẹ Venancia mang trong mình nỗi đau và sự im lặng về quá khứ cũng như những tin tức khủng khiếp từ quê hương Rwanda mà bà không thể chia sẻ. Milan cũng không biết về rộng rãi gia đình Rwanda của mình cho tới khi "anh họ" Claude xuất hiện bất ngờ với thương tích do dao machete gây ra.

Claude, bị thương nặng và gần như không thể nói được, được đưa đến Pháp để chữa trị. Venancia tuy miễn cưỡng nhưng vẫn nhận Claude vào nhà. Milan nhanh chóng gắn bó với cậu bé và sự kết nối của họ được miêu tả rất dịu dàng trong suốt mùa thu. Tuy nhiên, khi Claude bình phục, cậu ta đột ngột rời đi mà không để lại lời giải thích, khiến cho chỗ trống trong cuộc sống của Milan trở nên khó bù đắp.

Phần thứ hai của tiểu thuyết đưa độc giả đến năm 1998, khi Milan 16 tuổi. Gia đình cậu trải qua những khó khăn với cuộc hôn nhân đang rạn nứt và những vấn đề học hành. Milan quyết định đến Rwanda lần đầu tiên, nơi cậu tìm thấy hình bóng của người mẹ thay thế qua Eusébie, một người bạn thời thơ ấu của Venancia và là người sống sót trong cuộc diệt chủng năm 1994. Eusébie hiện hoạt động trong giới vận động công lý và hòa giải, với vườn nhà trồng cây jacaranda - biểu tượng của cuốn sách.

Tại Kigali, Milan cũng tìm lại được Claude và gặp Sartre, người đã che chở hàng chục trẻ mồ côi Tutsi tại nơi gọi là Le Palais trong suốt thời kỳ đổ máu. Sartre như một "Fagin" thời hiện đại với một thư viện đồ sộ sách và âm nhạc, nơi Milan học hỏi nhiều về lịch sử Rwanda dưới sự dẫn dắt của ông và các trẻ mồ côi. Milan dù được xem là người da trắng ở đây nhưng vẫn tìm được ngôi nhà thứ hai giữa những người trẻ tuổi ấy, được truyền cảm hứng bởi sự kiên cường và thái độ sống đầy khát vọng của họ.

Những chương cuối của Jacaranda đi sâu vào các phiên tòa gacaca - những phiên xét xử công khai ngoài trời kết thúc vào năm 2012, nhằm thu thập lời khai của cả người bị hại và thủ phạm trong cuộc diệt chủng. Đây là nỗ lực công lý nhằm hướng tới sự thật và hòa giải do các nhà hoạt động như Eusébie đề xuất. Tuy nhiên, việc đối diện với sự thật đôi khi vượt quá khả năng chịu đựng của con người, và Milan chứng kiến rằng sự tha thứ không phải lúc nào cũng có thể xảy ra hoàn toàn. Các bí mật của gia đình và những nhân vật như Venancia và Claude dần hé lộ với những điều chưa kể hết và cả sự giả dối về danh tính.

Qua hành trình của Milan và các nhân vật như Claude, Stella, Sartre và Eusébie, tác giả Gaël Faye thể hiện sức mạnh của con người trong việc chống chọi và sống sót giữa những vết thương sâu sắc. Jacaranda cũng đặt ra câu hỏi về những ranh giới mà xã hội dựng nên giữa nạn nhân và kẻ gây tội, giữa các nhóm dân tộc Hutu và Tutsi, cũng như giữa châu Âu và châu Phi.

Cuốn sách được đánh giá là một tác phẩm táo bạo và không khoan nhượng, tiếp tục khẳng định vị trí của Gaël Faye không chỉ trong lĩnh vực âm nhạc mà còn ở văn học với những chủ đề đậm tính nhân văn sâu sắc.

Jacaranda của Gaël Faye, được dịch bởi Sarah Ardizzone, do nhà xuất bản Chatto & Windus ấn hành với giá 18,99 bảng Anh.