Megaincendio ở Valparaíso: PDI xác định cán bộ Conaf chỉ đạo ghi cảnh báo sơ tán giả trên sổ sách

Vụ megaincendio xảy ra ở vùng Valparaíso và các khu vực lân cận Viña del Mar, Quilpué, Villa Alemana vào tháng 2 năm 2024 đã gây thiệt hại nặng nề với 138 người thiệt mạng. Mới đây, Cảnh sát Điều tra Chile (PDI) công bố kết luận rằng Juan Atienza, cựu trưởng Phòng Phòng chống Cháy rừng của Conaf tại Valparaíso, đã chỉ đạo ghi vào sổ sách các cảnh báo sơ tán giả ở một số khu vực bị cháy, trong khi thực tế những cảnh báo này chưa từng được chính thức yêu cầu.

Tuyên bố này dựa trên lời khai của Juan Ilarrázabal, cựu nhân viên của Conaf, người cho biết Atienza ra lệnh ghi thêm các khu vực Jardín Botánico, Villa Dulce, Villa Hermosa và El Olivar vào biên bản với thái độ áp đặt, thừa nhận sai sót và lo ngại bị chỉ trích. Việc làm này làm dấy lên nghi vấn về sự chậm trễ và thiếu trung thực trong việc thông báo sơ tán dân cư tại thời điểm nguy cấp.

Hệ thống Cảnh báo Khẩn cấp (Sistema de Alerta de Emergencia - SAE) được quản lý bởi Cơ quan Phòng ngừa và Ứng phó thảm họa quốc gia (Senapred), trong đó Conaf đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích tình hình cháy rừng để quyết định việc kích hoạt cảnh báo. Việc phát cảnh báo sơ tán kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong việc cứu người và giảm thiểu thiệt hại.

Tuy nhiên, báo cáo PDI và các lời khai cho rằng dù thông tin về đám cháy và hướng gió rõ ràng, lực lượng Conaf dưới quyền Atienza và chỉ huy Luis Correa đã không triển khai cảnh báo kịp thời, có những cảnh báo được phát ra do Senapred tự khởi xướng trước khi nhận yêu cầu từ Conaf. Điều này đặt ra nghi vấn về trách nhiệm và sự phối hợp giữa các lực lượng trong quản lý tình huống khẩn cấp.

Vào ngày 2 tháng 2 năm 2024, đám cháy được phát hiện lúc 12:06 từ tháp quan sát Conaf Alfa-Torre tại khu vực Las Tablas, cách Viña del Mar khoảng 15 km. Chỉ sau 6 giờ, ngọn lửa cao 15 mét đã vượt qua Khu bảo tồn Hồ Peñuelas và tiếp cận các khu vực dân cư Quilpué và Viña del Mar.

Thông tin về đám cháy mới phát sinh tại Fundo Siete Hermanas được tháp quan sát Charlie-Torre gửi lúc 17:39, với dấu hiệu nguy hiểm rõ ràng về tốc độ lan rộng hướng về các khu dân cư, nhưng thông tin này dường như không được Atienza nắm rõ khi ông đang trong chuyến bay trinh sát bằng trực thăng. Trong khi đó, Correa thừa nhận lúc đó hệ thống liên lạc gặp sự cố gián đoạn. Tuy nhiên, các cuộc điều tra của PDI chỉ ra chứng cứ cho thấy thông tin này đã đến nơi làm việc của Correa và cả ông ta đã biết về tình hình mới sớm hơn nhiều so với lời khai.

Phân tích của PDI cho thấy Alianza giữa các quan sát và ghi chép cho thấy cảnh báo sơ tán cho các khu vực gần ổ cháy (như Pompeya Sur) chỉ được Conaf yêu cầu phát ra vào lúc 18:32, hơn một giờ sau khi thông tin cháy lớn được ghi nhận. Trong khi đó, Senapred tự phát cảnh báo cho một số khu vực vào lúc 18:37 mà không có yêu cầu từ Conaf.

Việc trì hoãn kích hoạt cảnh báo sơ tán đã góp phần làm tăng thiệt hại khi ngọn lửa tiến gần khu dân cư mà không có cảnh báo phù hợp. Điều này dẫn đến cáo buộc về hành vi thiếu trách nhiệm và sai sót trong công tác phòng chống cháy rừng của các lãnh đạo Conaf.

Cáo trạng sắp tới nhằm vào Juan Atienza và Luis Correa với tội danh vô ý giết người do không kích hoạt cảnh báo đúng lúc. Phía luật sư bào chữa của hai bị cáo cho biết sẽ chưa bình luận công khai trước khi diễn ra phiên tòa chính thức.

Thêm vào đó, cựu nhân viên Marcela Vega cũng tố cáo bà bị ép buộc phải từ chức sau khi từ chối thao túng kết quả mô phỏng vụ cháy nhằm bảo vệ Atienza, theo thông tin đăng tải trên El Mercurio. Bà tiết lộ có sự áp lực nội bộ nhằm cung cấp bằng chứng và hỗ trợ gian dối để giúp Atienza tránh trách nhiệm.

Báo cáo kết luận PDI nghiêng về giả thiết các quan chức Conaf có đủ thông tin và phương tiện liên lạc để phát cảnh báo sơ tán nhưng đã không hành động kịp thời. Việc ghi chép các cảnh báo không chính xác vào sổ sách cũng cho thấy sự thiếu trung thực trong quá trình xử lý sự cố, góp phần làm tăng thiệt hại nhân mạng trong vụ megaincendio.

Vụ việc làm dấy lên câu hỏi về trách nhiệm quản lý và tính minh bạch của các cơ quan phòng cháy rừng Chile, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến nguy cơ cháy rừng ngày càng cao và nguy hiểm hơn.