Pakistan và Bangladesh đối mặt khó khăn kinh tế khi căng thẳng Mỹ-Iran leo thang

Pakistan cùng Bangladesh đang chịu ảnh hưởng sâu sắc từ cuộc khủng hoảng Mỹ-Iran đang kéo dài, với hệ thống kinh tế ít dư địa dự trữ hơn so với nhiều nền kinh tế châu Á khác. Việc cả hai nền kinh tế này phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu nhập khẩu khiến họ rất dễ bị tổn thương trước bất kỳ sự tăng giá kéo dài nào của dầu và diesel, gây rủi ro đẩy chi phí thực phẩm, vận tải và điện tăng vọt.

Giá dầu hiện đã phản ánh rõ sự lo ngại này khi có xu hướng tăng mạnh, đạt mức tăng tháng lớn nhất kể từ tháng 3 năm nay. Cụ thể, giá dầu Brent đã tăng gần 21% lên 84,85 USD mỗi thùng vào cuối giờ giao dịch thứ Sáu tại thị trường châu Á, từ mức 70,18 USD đầu tháng 7, trong khi WTI có mức tăng tương tự, đạt 81,84 USD mỗi thùng.

Rủi ro không chỉ giới hạn ở các tuyến đường biển Vịnh Ba Tư, khi một cuộc tấn công bằng drone vào các tàu khí tại cảng Địa Trung Hải của Ai Cập, thành phố Damietta hôm thứ Tư, đã làm tăng lo ngại về an ninh vận tải quanh kênh đào Suez – một trong những tuyến đường quan trọng còn lại cho dầu Saudi Arabia xuất khẩu.

Đối với Pakistan và Bangladesh, vốn đang phải đối mặt với các cải cách tài chính có sự giám sát của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và lãi suất nợ cao, cú sốc giá năng lượng tiếp theo có thể dẫn đến áp lực lớn đối với tỷ giá đồng nội tệ, các khoản trợ giá và tài chính công. Áp lực này sẽ kéo dài nếu cuộc xung đột kéo dài và mở rộng, đặc biệt khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cân nhắc việc tăng cường các đòn tấn công sau khi Iran nhắm vào các cơ sở quân sự Mỹ tại Jordan, Kuwait và Bahrain.

Báo cáo của Oxford Economics cho thấy các thị trường mới nổi như Pakistan, Ai Cập, Mozambique, Nigeria và Kenya đang đứng trước nhiều nguy cơ đa dạng từ chính trị, địa chính trị và chi phí trả nợ ngày càng tăng cao kể từ năm 2019. Những quốc gia có dự trữ ngoại hối mỏng như Mozambique, Pakistan, Kenya, Ghana và Tunisia được dự báo sẽ chịu sự xấu đi mạnh nhất trong tình trạng tài chính.

Chuyên gia của Oxford cảnh báo trong kịch bản tiêu cực nếu đường biển Eo biển Hormuz bị đóng cửa kéo dài đến năm 2027 sẽ gây ra sức ép lớn liên tục lên các quốc gia vay nợ thông qua lạm phát, biến động tiền tệ và chi phí tài trợ tăng cao.

Đối với Pakistan và Bangladesh, áp lực càng lớn khi các chương trình cải cách tài chính của IMF đòi hỏi kỷ luật ngân sách chặt chẽ, hạn chế khả năng trợ giá hoặc trì hoãn tăng giá nhiên liệu để giảm gánh nặng cho người dân. Bangladesh còn đang phải đối mặt với nhiều vấn đề phức tạp khác như lạm phát nội địa, thiếu hụt năng lượng, khủng hoảng ngân hàng và nhiều khó khăn trong thương mại quốc tế.

Chuyên gia Jamus Lim tại ESSEC Business School cho rằng, trong khi các nước thường ưu tiên thanh toán nợ quốc tế, Bangladesh có thể sẽ phải tái đàm phán để nhận được sự khoan dung thêm do tình trạng tài chính căng thẳng.

Rủi ro nghiêm trọng nhất là việc gián đoạn lâu dài tại eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược nối giữa Iran và Oman, nơi chiếm khoảng 20% sản lượng dầu thế giới. Neil Shearing, kinh tế trưởng tại Capital Economics, cảnh báo nếu tuyến này bị đóng lâu dài, giá dầu có thể đạt mức 120 USD một thùng hoặc cao hơn.

Bên cạnh đó, nhà đầu tư còn theo dõi các gián đoạn nguồn cung khác như việc xuất khẩu dầu thô từ Kazakhstan qua Biển Đen bị ảnh hưởng trở lại.

Dù nền kinh tế thế giới vẫn chưa có dấu hiệu suy thoái vì chiến tranh Trung Đông, các nền kinh tế nhỏ Nam Á chịu tác động tức thì hơn do thiếu dự trữ năng lượng để ứng phó với giá tăng. Theo đánh giá của Gnanasekar Thiagarajan, nhà sáng lập Commtrendz Research, những nền kinh tế này rất dễ bị tổn thương trước biến động năng lượng toàn cầu.

Pakistan, đang đóng vai trò trung gian quan trọng trong căng thẳng Mỹ-Iran, rất mong sớm có giải pháp hòa bình để giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

Vì chịu ảnh hưởng kép từ kinh tế lẫn an ninh, Pakistan đang thực hiện chính sách cân bằng tinh tế: thúc đẩy giảm leo thang căng thẳng nhưng đồng thời tăng cường quan hệ an ninh với các quốc gia vùng Vịnh vốn đang bất an vì cuộc xung đột mở rộng.

Tuần này, Ngoại trưởng Kuwait Sheikh Jarrah Jaber Al-Ahmad Al-Sabah đã có chuyến thăm Islamabad và hội đàm với người đồng cấp Pakistan Ishaq Dar về việc tăng cường hợp tác, bao gồm phê chuẩn hiệp ước quốc phòng 5 năm của Kuwait với Pakistan. Trước đó, Saudi Arabia cũng ký Hiệp định Quốc phòng Chiến lược với Pakistan vào tháng 9 năm ngoái, cho thấy nỗ lực tạo dựng một cơ cấu an ninh rộng hơn tại vùng Vịnh.

Chuyên gia Uday Chandra từ Đại học Ashoka (Ấn Độ) nhận định Pakistan có thể cung cấp các dịch vụ quân sự như nhân lực, đào tạo, hỗ trợ phòng không và bảo vệ hạ tầng quan trọng với chi phí thấp. Mối quan hệ gắn bó lâu đời với Saudi Arabia cũng góp phần tăng uy tín của Pakistan tại vùng Vịnh. Tuy nhiên, Pakistan không thể thay thế vai trò bảo vệ an ninh hiện tại của Mỹ và cũng mong tránh bị cuốn vào xung đột hay căng thẳng nội bộ.

Hỗ trợ an ninh ở vùng Vịnh từ lâu vẫn nghiêng về Mỹ, cung cấp các giải pháp phòng thủ không quân, chia sẻ tình báo và răn đe quân sự rộng lớn. Một cuộc xung đột kéo dài tại Trung Đông sẽ không có lợi cho Pakistan vì có thể khiến nước này chịu áp lực cạnh tranh từ nhiều bên như Washington, Tehran, Bắc Kinh và các thủ đô Trung Đông, theo ông Srinivasan Balakrishnan từ Indic Researchers Forum.

Căng thẳng nội địa về năng lượng và rủi ro biên giới với Iran cũng góp phần làm cho tình hình kinh tế và an ninh của Pakistan thêm phần phức tạp.