Chính quyền Donald Trump lần đầu sử dụng tòa án bí mật xử vụ trục xuất nghi phạm khủng bố

Trong ba thập kỷ qua, các thẩm phán được luân phiên chỉ định để sẵn sàng xử lý các vụ việc liên quan tới Tòa án Diệt trừ Người Ngoại quốc Khủng bố (Alien Terrorist Removal Court – ATRC), tuy nhiên chưa chính quyền liên bang nào trước đây sử dụng công cụ này cho đến tháng này, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump lần đầu tiên đưa vụ việc lên ATRC. Đây là bước đi chưa từng có trong chính sách trục xuất người nước ngoài bị nghi ngờ liên quan đến khủng bố.

Lý do các chính quyền trước do dự là bởi có những nghi ngại về tính hợp hiến của quy trình cũng như e ngại tạo tiền lệ pháp lý mới gây nhiều tranh cãi tiếp theo.

Tòa án ATRC được thành lập theo Đạo luật Chống Khủng Bố và Hình phạt Tử hình Hiệu quả năm 1996, ban đầu nhằm tạo ra cơ chế để chính phủ giữ bí mật các thông tin nhạy cảm liên quan an ninh quốc gia trong xử lý người nghi ngờ khủng bố.

Điểm đặc biệt của ATRC là nó cho phép chính quyền giữ kín bằng chứng không chỉ với công chúng mà thậm chí với cả người bị trục xuất. Phía chính phủ chỉ cung cấp cho người này một phần rất hạn chế thông tin về cơ sở của vụ việc, khiến họ khó có thể đưa ra tranh luận hiệu quả.

Quy trình xét xử tại đây được thực hiện nhanh chóng và hạn chế việc sử dụng các thủ tục pháp lý phổ biến trong các vụ trục xuất khác, như xin tị nạn. Đặc biệt, quyền kháng cáo cũng bị giới hạn nghiêm ngặt khi chỉ được phép nộp lên Tòa án Phúc thẩm Liên bang khu vực Columbia trong vòng 20 ngày – khác biệt so với thời gian và cơ chế kéo dài hơn nhiều của các vụ thông thường.

Đáng chú ý, việc sử dụng ATRC đặt ra nhiều câu hỏi liên quan đến quyền được xét xử công bằng và được biết bằng chứng đối với cả người nhập cư hợp pháp lẫn bất hợp pháp, theo các chuyên gia luật.

Quy định cho phép toàn bộ bằng chứng mật chỉ được các thẩm phán biết, còn người bị cáo và luật sư của họ không được tiếp cận, hoặc chỉ được biết sơ lược thông tin đã gây ra nhiều phản ứng chỉ trích. Ngay cả luật sư đặc biệt được chỉ định để tiếp cận chứng cứ bí mật và bảo vệ quyền lợi cho người bị trục xuất cũng không được phép tiết lộ các chi tiết đó cho thân chủ.

Nghi vấn lớn nhất là quy trình này có thể vi phạm quyền đảm bảo xét xử công bằng được Hiến pháp Mỹ bảo vệ, cụ thể là Tu chính án 5, khi không tạo điều kiện để người bị trục xuất có thể phản biện đầy đủ về cáo buộc của chính phủ.

Do tính chất bí mật, ít thông tin về vụ việc đầu tiên mà chính quyền Trump gửi lên ATRC được công khai. Tuy nhiên, một số tài liệu cho thấy thẩm phán chủ trì phiên tòa chưa chấp thuận các lý lẽ ban đầu của chính phủ và yêu cầu cung cấp thông tin bổ sung.

Chuyên gia pháp lý Andrew Arthur, từng là cố vấn pháp luật cấp cao của Cơ quan Nhập cư và Tự nhiên hóa Mỹ (INS), cho rằng chính quyền Trump có thể sử dụng ATRC để xử lý những trường hợp mà chính phủ có bằng chứng quan trọng nhưng không thể công khai do liên quan đến bảo mật quốc gia hoặc muốn tạo ra kênh trục xuất nhanh chóng hơn.

Khác với nhiều chính sách di trú gây tranh cãi khác của chính quyền Trump, việc sử dụng ATRC diễn ra một cách kín đáo, không được công bố rộng rãi.

Mặc dù đây là công cụ cho phép trục xuất người nghi ngờ có liên quan khủng bố nhanh chóng hơn so với quy trình thường, các chuyên gia đánh giá ATRC không thể trở thành phương tiện để thực hiện các cuộc trục xuất lớn trên diện rộng.

Các thẩm phán ATRC là thẩm phán liên bang độc lập theo Điều III của Hiến pháp Mỹ, không chịu sự chỉ đạo của Bộ Tư pháp như các thẩm phán nhập cư bình thường, điều này làm tăng tính nghiêm túc và chuyên môn cho những trường hợp được xét xử tại đây.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.