Khu vực cố định của đứt gãy Nankai ở Nhật Bản biến đổi theo thời gian gây khó khăn dự báo động đất lớn

Bản nghiên cứu từ Nhật Bản cho thấy vùng cố định (locked zone) tại rãnh Nankai - nơi mảng kiến tạo Philippine va chạm và trượt dưới mảng Eurasian - không phải là khu vực vĩnh viễn, mà có sự thay đổi theo thời gian. Vùng này dài khoảng 900 km ở ngoài khơi bờ biển Thái Bình Dương của Nhật Bản. Vùng cố định là khu vực nơi các mảng nền đất bị khóa lại, gây tích tụ áp lực địa chất. Khi áp lực đủ lớn giải phóng sẽ tạo ra các trận động đất mạnh, hoặc còn gọi là động đất siêu lớn (megaquake).

Nhóm nghiên cứu do Viện Khoa học Công nghiệp Đại học Tokyo phối hợp cùng lực lượng bảo vệ bờ biển Nhật Bản phân tích số liệu biến dạng vỏ Trái Đất trong giai đoạn 2013-2023, để xác định mức độ dịch chuyển và khóa của mảng Philippine tại đây, với tốc độ trượt khoảng 4-6 cm mỗi năm.

Kết quả cho thấy vùng cố định liên tục kéo dài từ khoảng 50 km ngoài khơi kênh Bungo đến gần 50 km ngoài khơi vùng Tokai. Một số điểm có sự cố định rất mạnh như ngoài khơi thành phố Tosa (tỉnh Kochi) và ngoài khơi kênh Kii. Những vùng không cố định hoặc thay đổi thường nằm ở khoảng cách 50-100 km ngoài khơi, phía rãnh ngoài vùng cố định liên tục.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng nhận thấy hiện tượng cố định tại rãnh chỉ xuất hiện ở một độ sâu nhất định, ít xảy ra tại vùng biển nông hơn. Điều này cho thấy nhiệt độ và áp suất thấp hơn có thể ảnh hưởng tới hiện tượng cố định mảng kiến tạo.

Ông Yusuke Yokota, tác giả chính của nghiên cứu và là phó giáo sư ngành đo đạc đáy biển tại Viện Khoa học Công nghiệp Đại học Tokyo, cho biết: "Trước đây, người ta cho rằng sự phá vỡ vùng cố định sẽ bắt đầu từ nơi xảy ra động đất chậm (slow earthquake). Tuy nhiên, vùng thay đổi độ cố định lại không hoàn toàn trùng khớp với các vùng động đất chậm." Điều này cho thấy việc giải phóng áp lực tại vùng đóng khóa có thể xảy ra ở bất kỳ đâu theo những kịch bản mới cần được xem xét.

Nhận định trên khiến việc dự báo các trận động đất siêu lớn tại rãnh Nankai trở nên phức tạp và đòi hỏi nghiên cứu sâu hơn về các kịch bản động đất mới.

Tháng 1 vừa qua, chính phủ Nhật Bản cảnh báo khả năng xảy ra trận động đất siêu lớn ở rãnh Nankai trong vòng 30 năm tới có thể lên tới từ 60% đến trên 90%. Trong kịch bản tiêu cực nhất, số người thiệt mạng có thể lên đến khoảng 298.000 người, theo tường trình của Kyodo.

Số liệu từ Cơ quan Khí tượng Nhật Bản cho biết từ đầu năm đến đầu tháng 5 năm nay đã ghi nhận 21 trận động đất đạt cường độ 4 trở lên, gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Các chuyên gia cho rằng sự tập trung động đất nhỏ như vậy có thể là dấu hiệu cảnh báo một trận động đất lớn sắp tới.

Tiến sĩ Naoki Uchida, giáo sư địa chấn học tại Viện nghiên cứu Động đất Đại học Tokyo, nhận định: "Động đất megathrust xảy ra theo chu kỳ hàng trăm năm, nhưng các đợt động đất nhỏ lặp lại cho phép các nhà khoa học quan sát nhiều chu kỳ chỉ trong một đời người." Điều này giúp cải thiện khả năng nghiên cứu và dự báo động đất trong tương lai.

Những phát hiện mới trong nghiên cứu nhấn mạnh tính biến đổi của vùng cố định tại rãnh Nankai, một yếu tố quan trọng cần được tính đến trong các dự đoán về động đất và sóng thần, nhằm giảm thiểu thiệt hại và tăng cường năng lực ứng phó thiên tai của Nhật Bản.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.