Công thức hưu trí mới tại Thái Lan hứa hẹn cải thiện công bằng chế độ lương hưu

Cabinet Thái Lan vừa thông qua nguyên tắc công thức CARE (Career Average Revalued Earnings), một cải cách đáng chú ý trong hệ thống hưu trí An sinh Xã hội, nhằm giải quyết các khiếu nại lâu đời về sự không công bằng trong chế độ lương hưu. Công thức mới thay thế cách tính dựa chủ yếu trên 60 tháng thu nhập cuối cùng trước nghỉ hưu bằng việc tính trung bình thu nhập toàn bộ quá trình đóng góp, điều chỉnh các mức lương trong quá khứ theo giá trị hiện tại. Bộ trưởng Lao động Julapun Amornvivat nhấn mạnh mục tiêu tạo dựng sự công bằng hơn bằng cách phản ánh đúng hơn quá trình đóng góp của người lao động trong suốt đời làm việc.

Động lực chính cho cải cách đến từ nhóm lao động được gọi là thành viên Mục 39, những người trước đây làm việc trong hệ thống An sinh Xã hội nhưng rời bỏ công việc chính thức và tiếp tục đóng góp tự nguyện nhằm duy trì quyền lợi. Hệ thống tính lương hưu hiện tại (FAE) bị phản ánh là làm thiệt thòi cho họ khi dùng cơ sở đóng góp thấp hơn do thu nhập giảm sau khi rời vị trí chính thức, dẫn tới mức lương hưu thấp dù đã đóng góp nhiều năm. Ngoài ra, công thức hiện tại ưu ái những người có thu nhập tăng mạnh trong những năm cuối làm việc, trong khi thiệt thòi nhóm có thu nhập giảm dần trước khi nghỉ hưu.

CARE mang đến hai điểm đổi mới chính: Thứ nhất, lương hưu được tính trên mức lương trung bình suốt đời lao động chứ không chỉ tập trung vào 5 năm cuối. Thứ hai, việc cộng thêm tỉ lệ phần trăm lương hưu sẽ thực hiện theo tháng, thay vì theo năm như trước đây. Cụ thể, thay vì cộng 1,5% cho mỗi 12 tháng đóng góp thêm, CARE tính 0,125% cho mỗi tháng, nhằm đảm bảo mỗi tháng đóng góp đều có giá trị cho quyền lợi nghỉ hưu.

Công thức mới cũng mở rộng quyền lợi cho những người rút khỏi hệ thống An sinh xã hội trước khi đủ điều kiện nhận lương hưu. Hiện tại, người lao động có thời gian đóng góp dưới 12 tháng chỉ nhận lại số tiền đã đóng. CARE sẽ trả lại cả khoản đóng góp của người lao động, của người sử dụng lao động cùng với thu nhập từ các khoản đầu tư tích luỹ.

Nhóm được dự đoán hưởng lợi nhiều nhất là người lao động có thời gian đóng góp dài nhưng thu nhập giảm trước khi nghỉ hưu, cùng với nhóm Mục 39, với ước tính có khoảng từ 600.000 đến 800.000 người được cải thiện quyền lợi. Tuy nhiên, các tổ chức lao động đại diện cho nhóm lao động Mục 33 – những người có thu nhập tăng mạnh cuối đời – lại lo ngại bị giảm lương hưu do công thức CARE tính thu nhập toàn đời thay vì tập trung vào giai đoạn cuối. Họ còn phản ánh về vấn đề tham vấn chưa đủ và cho rằng những người đã lên kế hoạch nghỉ hưu theo công thức cũ không nên bị thiệt thòi theo thay đổi mới.

Trong quá trình xem xét, nhiều phương án khác đã được cân nhắc, như dùng mức trung bình thu nhập trong 15 năm cuối, điều chỉnh theo lạm phát và chi phí sinh hoạt. Tuy nhiên, Hội đồng An sinh Xã hội đã chọn công thức CARE với kỳ vọng nâng cao công bằng và củng cố tài chính lâu dài. Một số nhà vận động, như Tiến sĩ Boon Arayapon, lại chỉ trích cả công thức hiện tại lẫn CARE đều chưa giải quyết triệt để vấn đề cấu trúc của hệ thống, đề xuất nên áp dụng tài khoản riêng biệt để liên kết trực tiếp quyền lợi hưu trí với đóng góp cá nhân.

Công thức CARE chưa được áp dụng ngay sau khi được phê duyệt nguyên tắc ngày 14/7, đang chờ Hội đồng Nhà nước xem xét và phê duyệt luật, dự kiến mất khoảng 8-10 tháng. Bộ Lao động Thái Lan hy vọng có thể triển khai trong năm 2026, song thời gian chính xác phụ thuộc tiến trình lập pháp. Để giảm bớt lo ngại về giảm lương hưu đột ngột, chính phủ đề xuất áp dụng giai đoạn chuyển tiếp 5 năm, trong đó người nghỉ hưu có mức lương hưu thấp hơn theo CARE sẽ được bồi thường phần chênh lệch, từ 100% năm đầu giảm dần còn 20% năm cuối.

Hội đồng An sinh Xã hội cũng đang nghiên cứu các biện pháp nhằm đảm bảo tính bền vững tài chính như nâng tuổi nghỉ hưu, tăng dần mức đóng góp từ người lao động, người sử dụng lao động và nhà nước, cũng như tăng lợi nhuận từ đầu tư. Với gần 25 triệu người tham gia, quyết định cuối cùng sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến chính sách hưu trí và thu nhập cho các thế hệ lao động Thái Lan trong nhiều thập kỷ tới.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.