Ba Lan phát triển hệ thống laser chống drone tự động với ngân sách gần 34 triệu zł

Ba Lan đang thực hiện dự án có tên đầy đủ "Hệ thống vũ khí laser tự động bảo vệ các công trình quân sự và hạ tầng quan trọng khỏi máy bay không người lái" (BSL). Mục tiêu của hệ thống này là phát hiện, theo dõi và tiêu diệt các drone cỡ nhỏ bằng tia laser mà không sử dụng đạn dược truyền thống như tên lửa hay pháo binh.

Học viện Kỹ thuật Quân sự Jarosław Dąbrowski (WAT) đóng vai trò là thủ lĩnh tập đoàn dự án, phối hợp cùng Trung tâm Phát triển và Triển khai Telesystem-Mesko, PIT-RADWAR và Đại học Bách khoa Warszawa. Tổng kinh phí của dự án là 34,3 triệu zł, trong đó gần 33,1 triệu zł được cấp bởi Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Quốc gia (NCBR). Thời gian thực hiện dự kiến kéo dài đến năm 2029.

Đây không phải lần đầu tiên Ba Lan tiếp cận công nghệ vũ khí laser. Từ năm 2014, các tổ chức như WAT, PIT-RADWAR và Đại học Bách khoa Warszawa cùng với các viện nghiên cứu khác đã thực hiện một dự án tương tự về hệ thống vũ khí laser năng lượng định hướng và vũ khí phi giết người.

Kết quả của dự án trước đó là mô hình trình diễn cấp độ sẵn sàng công nghệ thứ sáu (PGT), mô hình làm việc trong phòng thí nghiệm, được trình bày tại các hội thảo khoa học về hệ thống vũ khí hiện đại. Hệ thống laser tự động mới này (ASBL) được xem là bước tiếp tục tự nhiên cho nghiên cứu trước.

Các nhà khoa học tại Viện Quang học Điện tử thuộc WAT đã nhiều lần nhấn mạnh rằng vũ khí laser có khả năng phá hủy không chỉ drone mà còn có thể tiêu diệt cả đạn cối, tên lửa hay thiết bị quang học, với chi phí mỗi lần sử dụng thấp tính bằng vài euro thay vì chi phí hàng nghìn zł như với loại đạn chống máy bay truyền thống. Tuy nhiên, đây là phép tính sơ bộ cần xem xét cẩn trọng.

Chương trình PERUN cho phép tài trợ phát triển công nghệ đến cấp độ sẵn sàng công nghệ thứ chín, tương đương với việc thử nghiệm trong điều kiện thực tế và chuẩn bị sản xuất hàng loạt. Qua đó, dự án sẽ giúp chuyển đổi từ mô hình thí nghiệm sang hệ thống sẵn sàng triển khai tại quân đội.

Cần lưu ý rằng đạt được cấp độ sẵn sàng công nghệ cao không đồng nghĩa với việc đảm bảo cung cấp quy mô lớn. Quyết định về sản xuất hàng loạt và qui mô sẽ do Bộ Quốc phòng Ba Lan quyết định căn cứ trên nhu cầu thực tế và khả năng tài chính.

Theo yêu cầu của cuộc thi tài trợ, các hệ thống loại này phải hoạt động tự động, tích hợp các module phát hiện và theo dõi mục tiêu dựa trên radar và quang-điện tử ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tự động nhận dạng drone và hướng tia laser vào mục tiêu.

Hiện dự án chưa công bố thông số kỹ thuật chi tiết và công suất thiết bị. Tuy nhiên, có thể tham khảo các hệ thống tương tự ở nước ngoài như Iron Beam của Israel gắn trên xe tải Oshkosh HEMTT có công suất khoảng 50 kW. Một số hệ thống khác phát triển tại phương Tây cũng có công suất tương đương hoặc thấp hơn.

Ưu điểm nổi bật của laser so với đạn chống máy bay truyền thống là chi phí vận hành thấp chủ yếu là năng lượng tiêu thụ. Điều này khiến laser trở thành giải pháp hiệu quả đối với các cuộc tấn công drone đông đảo với chi phí tên lửa không kinh tế. Hạn chế chính là phụ thuộc vào nguồn điện cung cấp.

Bên cạnh dự án phát triển nội địa, Ba Lan còn xem xét mua sắm hệ thống laser vũ khí đã hoàn thiện thông qua Cơ quan Trang bị Quân sự. Cuối tháng 3, cơ quan này đã bắt đầu tham vấn thị trường về việc mua các Hệ thống Vũ khí Laser Năng lượng Định hướng (LSBSE).

Trong số 20 đơn vị đăng ký tư vấn thị trường có cả các công ty trong nước và quốc tế. Cơ quan trang bị quân sự đang xem xét hai loại hệ thống: một có tầm bắn tối thiểu 1 km và loại còn lại có tầm bắn tối thiểu 3 km, dùng để đối phó với drone cũng như đạn pháo hay rocket (C-RAM: Counter Rocket, Artillery and Mortar). Cơ quan này dự kiến sẽ mua 150 bộ cho mỗi loại, tương đương khoảng 300 thiết bị, cùng chi phí vận hành trong 10 năm.

Mô hình song song này vừa đáp ứng nhu cầu cấp bách của quân đội cần vũ khí laser sớm, vừa đầu tư phát triển năng lực công nghệ độc lập lâu dài, cho phép Ba Lan xây dựng thế hệ tiếp theo của hệ thống tự chủ, không phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài.

Ngày 23/7, Ba Lan hoàn tất ký kết hợp đồng cuối cùng trong khuôn khổ đợt tài trợ đầu tiên của chương trình PERUN được khởi động năm 2023. Tổng cộng có 29 dự án được tài trợ với tổng kinh phí 753 triệu zł. Chương trình được thiết kế với ngân sách khoảng 3 tỷ zł trong nhiều năm tới, trong đó mức tài trợ có thể lên tới 100% chi phí hợp lệ cho các tổ chức nghiên cứu và 90% cho các doanh nghiệp, giảm đáng kể rủi ro tài chính ban đầu.

Phát biểu trong sự kiện này, Thủ tướng Donald Tusk nhấn mạnh tham vọng xây dựng lực lượng quân sự mạnh nhất khu vực Đông Âu, trong khi Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng Władysław Kosiniak-Kamysz cho rằng kinh nghiệm từ chiến tranh ở Ukraine cho thấy ưu thế trên chiến trường đến từ công nghệ mới bổ sung chứ không thay thế cho vũ khí truyền thống.

Dù vậy, so sánh giữa ngân sách của PERUN với tổng chi tiêu quốc phòng là đáng chú ý. Theo định hướng do Bộ trưởng Quốc phòng ký năm 2026, dự toán chi quốc phòng của Ba Lan cho 2027 là 131,7 tỷ zł. Như vậy, số tiền dành cho nghiên cứu và phát triển trong chương trình PERUN chỉ chiếm dưới 2,3% ngân sách quốc phòng hàng năm. Điều này cho thấy dù có các khoản đầu tư công nghệ, ngành quốc phòng vẫn chủ yếu chi nhiều cho hiện đại hóa và duy trì lực lượng.

Việc cân nhắc tăng tỉ lệ chi cho nghiên cứu phát triển so với chi tiêu tổng thể quốc phòng là câu hỏi dài hạn còn tranh luận ở Ba Lan.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.