Đẳng cấp nhân phẩm trong tranh luận về thuê mẹ đẻ ở Đức

Khác với nhận định phổ biến, người mẹ đẻ thương mại đầu tiên không phải là người Anh Kim Cotton năm 1985, mà là người phụ nữ Mỹ lấy bí danh Elizabeth Kane. Năm 1980, bà nhận 11.500 USD để mang thai hộ bằng trứng thụ tinh nhân tạo. Ban đầu mọi chuyện suôn sẻ, nhưng vài tháng sau sinh, Kane rơi vào trầm cảm nặng, có ý định tự tử và cảm thấy bị lợi dụng bởi không có quyền giữ lại đứa trẻ. Câu chuyện của bà phản ánh những hệ lụy tâm lý nghiêm trọng mà thuê mẹ đẻ có thể gây ra.

Một số vụ việc gây chấn động khác cũng xảy ra trong giai đoạn đầu như trường hợp Mary Beth Whitehead năm 1986, người từ chối trao con cho gia đình thuê và phải ra tòa, hoặc Judy Stiver năm 1983 sinh con bị khuyết tật và không ai muốn nhận nuôi khiến đứa trẻ bị bỏ rơi. Những sự kiện đó cho thấy mặt trái của thuê mẹ đẻ chưa được luật pháp và xã hội kiểm soát kỹ lưỡng.

Trong hơn 40 năm qua, thuê mẹ đẻ đã được pháp luật của nhiều quốc gia thừa nhận và điều chỉnh, trở thành giải pháp cho các cặp vô sinh, đồng tính nam hay những đàn ông độc thân muốn có con. Thậm chí những phụ nữ giàu có có thể thuê người mang thai hộ để tránh các áp lực sinh lý và sức khỏe từ thai kỳ. Thủ tục thường qua các đại lý cung cấp trọn gói trứng, tinh trùng và tử cung thuê.

Ở Đức, thuê mẹ đẻ bị cấm, tuy nhiên cuộc tranh luận liên quan đến việc giữ hay bãi bỏ lệnh cấm gần đây được đẩy lên sau bê bối của cố Bộ trưởng Y tế Jens Spahn. Những người ủng hộ cho rằng công nghệ y học cho phép thì nên dùng để giúp người khao khát làm cha mẹ, khi cả thuê mẹ đẻ và người mẹ đều tự nguyện. Họ đặt câu hỏi tại sao lại cấm chuyện này khi nỗi đau không có con là rất thực tế.

Họ cũng đưa ra luận điểm rằng hợp pháp hóa thuê mẹ đẻ sẽ bảo vệ quyền lợi các bà mẹ thuê khỏi những rủi ro pháp lý và bóc lột, đồng thời Đức có thể xây dựng hệ thống giám sát và luật lệ. Hiện thực là Đức cấm thuê mẹ đẻ nhưng vẫn công nhận quyền cha mẹ khi con do thuê mẹ đẻ sinh ra ở nước ngoài, điều gây ra mâu thuẫn pháp lý.

Dẫu vậy, không ít người phản đối đặt câu hỏi về giá trị đạo đức của thuê mẹ đẻ. Họ cho rằng không thể xem trẻ em như một món hàng có thể mua bán. Việc giao dịch sinh sản đặt dấu hỏi về sự tôn trọng phẩm giá con người, vì có giá tiền cụ thể cho đứa trẻ được tạo ra. Bênh vực có thể nói rằng họ chỉ trả cho dịch vụ mang thai của nữ giới, nhưng thực tế cuối cùng lại tập trung vào xem xét chất lượng của đứa trẻ theo yêu cầu của người mua.

Quá trình chọn lựa tinh trùng, trứng theo chỉ số học tập, sở thích, năng khiếu, thậm chí sàng lọc phôi thai về bệnh tật là minh chứng rõ ràng. Một số bang tại Mỹ còn cho phép buộc phá thai khi đứa trẻ không đạt yêu cầu sức khỏe mong muốn. Một bước tiến đầy tranh cãi nữa là công nghệ chỉnh sửa gene được một công ty ở Silicon Valley đang phát triển để nâng cấp phôi thai, gọi là "Gattaca" như trong bộ phim phản địa đàng về phân biệt gen.

Điều này đặt ra vấn đề ranh giới về nhân phẩm, về sự tự quyết của con người khi chính đứa trẻ không phải là người lựa chọn hay quyết định tiến trình đó. Trong xã hội hiện đại, nhân phẩm không tự bảo vệ được mà cần sự nhận thức và thỏa thuận chung của xã hội để không biến con người thành sản phẩm thương mại.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.