Hơn 500 người Rohingya mất tích trên biển, nguyên nhân và các diễn biến mới nhất

Ngày 29/6, hai chiếc thuyền chở khoảng 530 người Rohingya từ bang Rakhine, Myanmar khởi hành nhưng từ đó đến nay không còn thông tin. Số người mất tích tương đương một chiếc máy bay loại lớn, gây lo ngại họ có thể đã gặp nạn trên biển. Do mùa mưa bắt đầu và biển động mạnh, cộng thêm tàu cũ kỹ, động cơ không đảm bảo, khả năng cao cả hai tàu đã bị lật và hiếm có người sống sót. Đặc biệt, khoảng một nửa trong số họ là phụ nữ và trẻ em, càng làm tăng tính nghiêm trọng sự việc.

Bang Rakhine trong nhiều năm qua là vùng chiến sự giữa quân đội Myanmar và lực lượng Arakan Army, khiến các vùng rộng lớn bị kiểm soát bởi phiến quân. Thành phố Sittwe, thủ phủ bang, hiện chỉ có thể tiếp cận bằng đường hàng không hoặc biển do bị bao vây, hệ thống thông tin liên lạc bị cắt đứt gần như hoàn toàn. Chris Lewa, giám đốc dự án Arakan Project, cho biết việc điều tra sự mất tích của hai tàu là rất phức tạp bởi bà không còn liên lạc được với những vùng trọng điểm như Sittwe hay làng Sin Tet Maw – nơi tàu khởi hành.

Thông qua các nguồn tin khác, bà Lewa xác nhận hai tàu rời đi ngày 29/6, hướng về bờ biển phía nam Myanmar để chuyển người sang tàu nhỏ hơn và đi bộ qua các trại tạm trong rừng, qua Thái Lan rồi tiếp cận biên giới Malaysia. Thông thường, các gia đình người Rohingya sẽ nhận liên lạc trong vòng 7-10 ngày, nhưng sau gần ba tuần, họ vẫn không có tin, chỉ có một thi thể phụ nữ được tìm thấy trên biển bởi lực lượng Bangladesh, cùng vài thi thể khác phát hiện ở vùng biển giữa đồng bằng sông Irrawaddy và tỉnh Mon.

Hiện có hơn một triệu người Rohingya trú ngụ trong các khu trại chật chội ở Bangladesh, nơi tài trợ cạn kiệt, cơ hội việc làm hạn chế và hoạt động của các băng nhóm tội phạm ngày càng gia tăng. Khoảng 600.000 người vẫn ở Rakhine, trong đó một phần lớn sống trong các trại tị nạn nội địa hoặc cộng đồng dễ bị tổn thương giữa cuộc xung đột. Quân đội Myanmar đã thực hiện bắt buộc tham gia quân dịch đối với họ, trong khi Arakan Army bị cáo buộc vi phạm nhân quyền nghiêm trọng với người Rohingya.

Do điều kiện sống bấp bênh, người Rohingya coi Malaysia, nơi đã có khoảng 200.000 người Rohingya sinh sống, là điểm đến khả thi nhất. Các đối tượng buôn người vận hành mạng lưới từ Bangladesh, Myanmar, Thái Lan, Malaysia đến Indonesia, lợi dụng sự yếu kém kiểm soát để đưa người di cư với giá từ 2.000 đến 4.000 USD mỗi người. Nếu gia đình không trả tiền, người di cư phải chịu đánh đập hoặc bị ép chuyển khoản.

Trước đây, Thái Lan từng kiểm soát các tuyến vận chuyển trên bộ bằng cách đóng cửa các trại tiếp nhận và tăng cường an ninh sau phát hiện các ngôi mộ tập thể. Tuy nhiên, các con thuyền di cư dần chuyển hướng qua Indonesia và Thái Lan, rồi đến Malaysia bằng đường biển và đường bộ. Hiện nay, các tàu lớn mẹ lấy người từ bờ Rakhine hay Teknaf (Bangladesh) để giao cho tàu nhỏ đưa lên bờ Thái Lan hoặc Sumatra, Indonesia, rồi tiếp tục di chuyển đến Malaysia khi thanh toán đủ tiền cước.

Tổ chức Liên Hiệp Quốc ước tính từ đầu năm 2026 đã có 4.700 người Rohingya lên đường di cư qua 74 chuyến biển, trong khi thực tế có thể lên tới 10.000 người kể từ tháng 9/2022. Con số này tăng cao so với trước đây, phản ánh sự gia tăng áp bức và nghèo đói tại khu vực Rakhine và trại tị nạn Bangladesh. LHQ kêu gọi mở các con đường di cư an toàn hơn cho người Rohingya nhưng cho đến nay không quốc gia nào trong khu vực nhận họ, khiến họ phải chấp nhận rủi ro lớn trong hành trình vượt biển đầy hiểm nguy.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.