Cuộc chiến kiểm soát eo biển Hormuz thúc đẩy các quốc gia dầu mỏ tìm hướng đi mới an toàn hơn

Eo biển Hormuz, một trong những ngã tư vận tải dầu khí quan trọng nhất thế giới, lại bị đóng cửa khiến các tàu chở dầu phải hứng chịu các cuộc tấn công, gây đe dọa đối với nguồn xuất khẩu dầu khí từ khu vực vùng Vịnh. Tình trạng hỗn loạn tại khu vực này vẫn duy trì như một thực tế mới, làm ảnh hưởng sâu sắc tới chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Tuy nhiên, ngay từ trước khi khủng hoảng leo thang, các quốc gia trong khu vực và các công ty quốc tế đã tìm kiếm các giải pháp nhằm vượt qua điểm nghẽn chiến lược này để hạn chế tác động tiêu cực. Hiện nay, kế hoạch xây dựng các đường ống mới và cảng biển nhằm đa dạng hóa lộ trình vận chuyển dầu khí đang được xúc tiến nhằm đối phó với những rủi ro trong tương lai.

Trước khi xung đột bắt đầu vào cuối tháng 2, khoảng 20% lưu lượng dầu và khí trên toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz, tương đương với khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày. Mặc dù tình hình căng thẳng trở lại, thị trường dầu toàn cầu không lâm vào trạng thái hoảng loạn, phần lớn nhờ các phương án dự phòng đã được chuẩn bị từ trước.

Chuyên gia dầu mỏ Carol Nakhle, CEO của công ty tư vấn Crystol Energy, chỉ ra vai trò quan trọng của Saudi Arabia trong việc chuyển hướng lưu lượng dầu mỏ. Saudi Arabia đã kịp thời chuyển một phần lớn lượng xuất khẩu của mình khỏi Hormuz sang đường ống xuyên quốc gia nối từ Abqaiq ở miền Đông sang cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Đường ống dài 1.200 km này được xây dựng từ những năm 1980 và hiện có khả năng vận chuyển khoảng 7 triệu thùng dầu mỗi ngày.

Bên cạnh Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng thực hiện biện pháp tương tự nhưng quy mô nhỏ hơn bằng cách chuyển một phần dầu từ eo Hormuz qua đường ống Habshan-Fujairah có công suất 1,8 triệu thùng/ngày, từ khu vực dầu mỏ ở phía tây nam Abu Dhabi đến cảng Fujairah nằm ngoài tuyến Hormuz.

Để giảm sự phụ thuộc vào Hormuz hơn nữa, UAE đang xem xét xây dựng một cảng mới tại khu vực Fujairah, nơi đường ống Habshan-Fujairah hiện tại kết thúc. Theo Financial Times, một nhà điều hành chuỗi cung ứng có trụ sở tại Dubai đang đàm phán để thiết lập cảng và bến container mới tại đây.

UAE đang xúc tiến xây dựng thêm một đường ống Đông-Tây khác, được đẩy nhanh từ khi chiến tranh bắt đầu, dự kiến hoàn thành vào năm 2027. Song song đó, Iraq và Jordan cũng đang hợp tác để phát triển đường ống Basra-Haditha, khởi công vào tháng 5 năm nay, nhằm kết nối các mỏ dầu ở Nam Iraq với cảng Aqaba bên bờ Biển Đỏ của Jordan. Dự án này còn mở rộng liên kết qua Syria và Thổ Nhĩ Kỳ, tạo thêm các tuyến vận chuyển dầu khác, giảm áp lực cho Hormuz.

Dù có nhiều hy vọng vào các tuyến vận chuyển thay thế, một số chuyên gia cảnh báo cần thận trọng. Simon Henderson, chuyên gia năng lượng tại Washington Institute, cho rằng một số dự án chủ yếu đưa dầu đến bờ Địa Trung Hải nhưng chưa chắc đáp ứng đầy đủ nhu cầu thị trường hiện đại.

Bên cạnh đó, khả năng Iran sử dụng các đồng minh dòng Houthi ở Yemen để gián đoạn thêm tuyến vận chuyển quan trọng qua eo biển Bab el-Mandeb nối liền Biển Đỏ và Ấn Độ Dương đang là mối lo ngại lớn. Bab el-Mandeb trước đây vận chuyển khoảng 5% sản lượng dầu toàn cầu nhưng đã bị tấn công liên tục trong năm 2023 khiến nhiều tàu thương mại bị ảnh hưởng.

Gần đây, căng thẳng tại Yemen lại tăng cao với vụ oanh kích đường băng sân bay quốc tế Sanaa, khiến Houthi phản công bằng tên lửa vào Saudi Arabia và tuyên bố chấm dứt thời kỳ hạ nhiệt xung đột.

Mặc dù căng thẳng leo thang, giá dầu không tăng mạnh như những dự báo đầu tiên nhờ vào các nguồn cung thay thế và dự phòng đã được thiết lập. Ngoài ra, sản lượng dầu từ các quốc gia ngoài vùng Vịnh như Mỹ, Venezuela, Guyana và Nga đã tăng thêm gần 2 triệu thùng mỗi ngày so với mức năm 2025, theo IMF.

Henderson cũng nhận định nhu cầu sử dụng dầu thế giới có chiều hướng chậm lại, nhất là tại Trung Quốc, nơi tiêu thụ giảm đáng kể trong vài năm gần đây. Điều này có thể do Trung Quốc đã tích trữ dầu trong các kho dự trữ dài hạn.

Qua đó, cuộc khủng hoảng tại Hormuz có thể thúc đẩy quá trình tìm kiếm các nguồn năng lượng thay thế, hướng đến các dạng năng lượng khác ngoài dầu khí trong dài hạn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.