Trí tuệ nhân tạo không tự nhiên trở nên tốt đẹp

Trí tuệ nhân tạo được xem là cơ hội lớn nhất trong thời đại hiện nay, đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro cho xã hội. Các cuộc tranh luận xoay quanh AI thường buộc chúng ta phải lựa chọn một trong hai quan điểm: hoặc là AI sẽ mang lại lợi ích to lớn hoặc nó sẽ gây ra nhiều thiệt hại. Thực tế, AI có thể đóng góp đáng kể giúp cải thiện đời sống con người, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, nó cũng có thể làm sâu sắc thêm những phân cực xã hội, gia tăng khả năng bị thao túng, tước đoạt tài sản và làm mai một giá trị của nền dân chủ.

Từ thời kỳ Cách mạng Công nghiệp hơn 200 năm trước, các công nghệ mới đều khiến con người lo sợ. Các nhà lạc quan về công nghệ thường lấy đó làm căn cứ để bác bỏ những lo ngại hiện nay về AI. Tuy nhiên, AI khác biệt đáng kể so với các công nghệ đã có, bởi đây là lần đầu tiên một công nghệ có tiềm năng trở thành thậm chí thông minh hơn con người. Điều này phá vỡ quy luật cũ: công nghệ mới dù có thể thay thế công việc, nhưng đồng thời cũng tạo ra nhiều việc làm mới và chất lượng hơn.

AI không chỉ thay thế công việc trong các lĩnh vực truyền thống mà còn xâm nhập vào những khía cạnh đặc trưng của con người như ngôn ngữ, khả năng phân tích, sáng tạo, tổ chức và ra quyết định phức tạp. Thêm vào đó, tốc độ phát triển AI rất nhanh, khác hẳn với các cuộc cách mạng công nghệ trước đây, vốn kéo dài nhiều thập kỷ. AI tiến bộ chỉ trong vài năm nhờ các quá trình học hỏi tự tăng tốc và hiệu ứng quy mô mạnh mẽ.

Một yếu tố nữa làm nên sự khác biệt của AI là khả năng tự chủ ngày càng cao, không lệ thuộc hoàn toàn vào con người. Những mô hình ngôn ngữ lớn hiện nay có thể tự học hỏi, còn các thế hệ tương lai nhiều khả năng sẽ không chỉ tổng hợp kiến thức hiện có mà còn phát triển tri thức mới, có thể vượt xa khả năng tưởng tượng của con người.

AI có khả năng đem lại cuộc sống tốt đẹp và đầy nhân phẩm cho phần đông dân số thế giới. Hiện nay, AI đã giúp phát hiện một số bệnh nhanh hơn và trong tương lai, có thể tăng tốc nghiên cứu thuốc, cải thiện chẩn đoán và điều trị các căn bệnh như ung thư và Alzheimer. AI còn giúp giảm bớt công việc nhàm chán, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cá nhân hóa giáo dục và nâng cao an toàn trong giao thông.

Các nghiên cứu có thể được hoàn thành nhanh hơn nhiều so với trước đây, mở ra cơ hội phát triển khoa học vượt bậc. Đặc biệt, AI có thể mang lại lợi ích lớn nhất cho gần một tỷ người vẫn đang sống trong cảnh nghèo đói thiếu thốn trên thế giới, không đủ lương thực, chăm sóc sức khỏe hay giáo dục.

Quan trọng hơn, AI giúp con người tăng quyền tự chủ để quyết định cuộc sống của mình theo cách riêng, tập trung vào những hoạt động tạo nên bản chất con người như sáng tạo, chăm sóc người khác, suy ngẫm và xây dựng các mối quan hệ tình cảm.

Bên cạnh những triển vọng lạc quan, có nhiều lý do để dè dặt với AI. AI không tự động mang lại tiến bộ xã hội. Các nhà kinh tế đoạt giải Nobel như Daron Acemoglu và Simon Johnson từng chỉ ra, công nghệ mới chỉ tạo ra lợi ích rộng rãi khi các thể chế và quan hệ quyền lực xã hội đảm bảo rằng lợi nhuận từ cải tiến năng suất không chỉ tập trung vào tay những chủ sở hữu vốn.

Việc định hình và quản lý sự phát triển của AI là một quyết định chính trị quan trọng. Công nghệ có thể làm con người năng suất hơn hoặc thay thế họ; nó có thể thúc đẩy dân chủ hoặc tập trung quyền lực vào một nhóm nhỏ; có thể tăng trưởng kinh tế hoặc thổi bùng sự bất bình đẳng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.