Thời đại bận rộn và giá trị của suy ngẫm trong quản lý điều hành hiện đại

Trong nhiều doanh nghiệp hiện đại, sự bận rộn liên tục được xem là bằng chứng của sự quan trọng và cam kết. Những nhà quản lý thành đạt thường có lịch trình chặt kín với các cuộc họp liên tục, các ủy ban, các cuộc gọi và hàng chục tác vụ ngắn hạn khác. Điều này khiến cho thời gian trống để suy nghĩ – mà tác giả gọi là “thời gian trống rỗng” – gần như không tồn tại và bị coi là nghi ngờ về độ tận tụy của người lãnh đạo.

Song thực tế này đang gây ra nghịch lý: bận rộn không có nghĩa là đang suy nghĩ. Theo nhà nghiên cứu Henry Mintzberg, các nhà quản lý thường xuyên phải xử lý công việc trong trạng thái ngắt quãng, chuyển đổi nhanh chóng giữa các chủ đề, người và vấn đề. Điều này khiến họ khó có không gian cho những suy ngẫm sâu sắc hay đặt ra các câu hỏi quan trọng về chiến lược hay vấn đề thực sự cần giải quyết.

Chưa từng có thời điểm nào con người tiếp nhận thông tin nhiều như hiện nay, nhưng đi cùng với đó là sự suy giảm khả năng tập trung và ra quyết định chính xác. Herbert Simon từng dự đoán điều này khi nói về “sự nghèo nàn của sự chú ý” trong thời đại bùng nổ thông tin.

Công nghệ trí tuệ nhân tạo ngày càng gia tăng tốc độ cung cấp dữ liệu, phân tích và báo cáo, góp phần làm rõ vấn đề nhưng đồng thời cũng thúc đẩy sự phụ thuộc quá mức vào câu trả lời nhanh. Do đó, vai trò của con người càng trở nên quan trọng trong việc cải thiện chất lượng câu hỏi và dành thời gian để suy ngẫm thay vì chạy theo tốc độ.

Nhà tâm lý học Daniel Kahneman cho biết chúng ta vận hành trên hai cách suy nghĩ: nhanh và chậm. Các tổ chức thường ưu tiên suy nghĩ nhanh vì sự hiệu quả và đáp ứng tức thì, nhưng các thách thức lớn thường đòi hỏi tư duy chậm – có suy xét và phân tích thấu đáo.

Một cuộc khủng hoảng về văn hóa, chuyển đổi số hay vấn đề trong đội ngũ lãnh đạo không thể giải quyết bằng tốc độ mà cần thời gian để suy ngẫm và thảo luận kĩ càng. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc tạo ra các không gian và thời điểm dành riêng cho sự tập trung sâu, thay vì chỉ dùng các cuộc họp để trao đổi thông tin nhanh chóng.

Hiện nay, việc dành ra thời gian để tư duy sâu sắc thường bị xem nhẹ hoặc bị gói gọn vào các cuộc họp dài hạn ít khi diễn ra. Nhà nghiên cứu Cal Newport gọi đó là “deep work” – làm việc sâu sắc, tập trung mà không bị gián đoạn, giúp phát huy tối đa năng lực trí tuệ.

Trước áp lực phải xử lý mọi việc nhanh chóng, ai có thể duy trì khả năng suy nghĩ sâu sẽ có lợi thế với khả năng kết nối thông tin và đưa ra quyết định sáng suốt hơn, không chỉ dựa trên lượng kiến thức mà còn ở chất lượng tư duy.

Đối với nhiều lãnh đạo, một lịch trình quá tải dường như trở thành sự bảo vệ khỏi yêu cầu suy nghĩ sâu sắc hay đặt câu hỏi thật sự quan trọng. Câu nói "Tôi không có thời gian" trở nên quen thuộc, nhưng thực tế đây thường là vấn đề về ưu tiên, không phải sự thiếu hụt thời gian.

Việc dành chỗ cho suy nghĩ phải được xem là một phần không thể thương lượng trong lịch trình làm việc, giúp lãnh đạo xác định điều gì xứng đáng được quan tâm và xử lý một cách tập trung, đặc biệt khi sự chú ý trở thành tài nguyên quý giá trong môi trường quá tải thông tin.

Peter Drucker từng nhấn mạnh rằng quan trọng không phải là có câu trả lời đúng mà là hỏi được những câu hỏi đúng. Trong nhiều tổ chức, có rất nhiều câu trả lời hoàn hảo cho những câu hỏi sai lầm, ví dụ tập trung vào cách bán sản phẩm nhiều hơn thay vì liệu sản phẩm đó còn phù hợp trên thị trường hay không.

Ngoài ra, việc triển khai AI không chỉ xoay quanh công nghệ mà cần xem xét lại đâu là công việc con người nên duy trì hay cải thiện, hoặc loại bỏ để làm việc hiệu quả hơn.

Tại Argentina, các doanh nghiệp đang phải đối mặt với nhiều thách thức như lạm phát cao, thay đổi quy định liên tục, áp lực thuế, thị trường biến động, nhân tài di cư, thay đổi hành vi khách hàng và chi phí tăng cao. Trong bối cảnh này, việc dành thời gian để tư duy chiến lược có vẻ như một điều xa xỉ hoặc không thực tế.

Thế nhưng chính trong những thời điểm hỗn loạn và bất ổn, khả năng suy nghĩ sâu và diễn giải tình hình càng cần thiết để đưa ra quyết định phù hợp thay vì chỉ đơn giản quản trị hàng ngày.

Có thể sang trọng không phải là các tiện nghi vật chất như vé hạng thương gia hay xe hơi sang trọng mà là một buổi sáng không bị gián đoạn với các cuộc họp, để có thể tự hỏi ba câu chân thật: Chúng ta đang tránh né điều gì? Chúng ta đang lặp lại điều gì do thói quen vô thức? Và điều gì cần loại bỏ trước khi bị thị trường ép buộc phải thay đổi?

Doanh nghiệp không cần thêm tiếng ồn thông minh mà cần những khoảng lặng ý nghĩa. Bởi tương lai không dành cho những người chỉ biết trả lời email nhanh, mà cho những ai giữ được khả năng ngồi xuống, tĩnh tâm và suy nghĩ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.