Trump đối mặt lựa chọn ngày càng khó trong cuộc khủng hoảng Iran

Trong bối cảnh căng thẳng với Iran tiếp tục leo thang, chính quyền Tổng thống Donald Trump vừa công bố ngừng các đòn không kích sau 13 ngày liên tiếp tiến hành tấn công. Đây được xem là động thái nhằm tạo không gian cho ngoại giao, tuy nhiên phía Mỹ vẫn cảnh báo họ đang trong trạng thái "locked and loaded" (sẵn sàng mọi phương án) cho bất kỳ bước leo thang tiếp theo nào.

Trong khi đó, Iran có báo cáo về cuộc đàm phán cấp phó bộ trưởng ngoại giao với Oman gần đây, nhưng chưa có dấu hiệu Tehran sẽ nhượng bộ yêu cầu chủ chốt liên quan đến quyền kiểm soát vận tải tại eo biển Hormuz - nguyên nhân chính dẫn tới xung đột với Mỹ.

Tổng thống Trump đang lặp lại chiến thuật gây sức ép thông qua các cuộc tấn công quân sự nhằm buộc Iran nhượng bộ, nhưng kết quả không khả quan hơn sau đợt giao tranh ban đầu. Việc đưa quân bộ mặt đất có thể tận dụng ưu thế quân sự Mỹ nhưng đồng thời đem lại nguy cơ tổn thất lớn và gây tranh cãi trong nước khi chiến tranh đang rất mất điểm với người dân.

Sau gần năm tháng chiến tranh vốn được dự đoán chỉ diễn ra trong vài tuần, kế hoạch của Trump dần co hẹp các lựa chọn và khiến ông khó xoay xở trước Tehran. Áp lực chính trị tại Mỹ đang ngày càng lớn do giá dầu thô thế giới tăng cao, gây lo ngại về chi phí nhiên liệu dành cho đa số người Mỹ phản đối chiến tranh. Thêm vào đó, các tuyến vận tải dầu qua Biển Đỏ bị đe dọa bởi lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen. Tồn kho dầu toàn cầu đang rơi vào mức thấp, làm dấy lên nỗi lo ngại về khủng hoảng năng lượng và ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 của đảng Cộng hòa dưới sự lãnh đạo của Trump.

Trump có thể tiếp tục các cuộc tấn công mở rộng lên hạ tầng giao thông và nhà máy điện để gây khó khăn cho nền kinh tế Iran. Tuy nhiên cách làm này làm tăng thiệt hại cho dân thường và được cho là không thể biến chuyển được thái độ cứng rắn của chính quyền Tehran, theo đánh giá các cố vấn an ninh hàng đầu.

Phó Tổng thống JD Vance và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu liên quân Dan Caine đã bày tỏ quan ngại về việc leo thang xung đột trong một cuộc họp tại Nhà Trắng, đặc biệt là tác động tới kho đạn dược quân sự. Các cơ quan tình báo như CIA và DIA cũng nhận định các đợt không kích gần đây khó khiến Iran thay đổi quan điểm đàm phán.

Một kế hoạch khác là siết chặt phong tỏa kinh tế nhằm ngăn chặn nguồn tài chính phục vụ quân đội Cách mạng Iran. Tuy nhiên, quá trình này kéo dài nhiều tuần hoặc tháng và không đảm bảo làm thay đổi chính sách của Tehran. Đồng thời, Iran có thể đáp trả bằng cách tái khởi động các cuộc tấn công tàu thương mại, làm gia tăng ảnh hưởng tiêu cực tới kinh tế toàn cầu và sức ép chính trị đối với Mỹ.

Mỹ cũng có thể tìm cách hồi sinh thỏa thuận tạm ngừng bắn từng được ký kết nhưng nhanh chóng đổ vỡ. Tuy nhiên, Iran khó chấp nhận nếu không có quyền kiểm soát và hưởng lợi từ lưu thông tàu thuyền tại eo biển Hormuz - điều Mỹ coi là thất bại khi khu vực này vốn đã mở trước chiến tranh. Việc nhượng bộ sẽ gây phản ứng gay gắt từ phe diều hâu trong đảng Cộng hòa và dư luận trong nước.

Trước những lựa chọn khó khăn đó, nhiều chính trị gia Mỹ đã đề xuất cần có một cuộc đối thoại toàn quốc mở rộng để tìm giải pháp khác. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Bill Cassidy kêu gọi Tổng thống cùng Quốc hội đưa ra quyết định chung, tránh lặp lại sai lầm tiêu tốn hàng chục tỷ USD mà đến nay chưa mang lại hiệu quả mong muốn.

Đại sứ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc Mike Waltz đại diện cho chính quyền Trump chia sẻ trên các chương trình truyền hình rằng Mỹ đang giữ thế chủ động về quân sự và Iran đang trong tình trạng cô lập ngoại giao, suy yếu kinh tế và thiệt hại đáng kể về mặt quân sự.

Tuy nhiên chiến tranh mang tính bất đối xứng khi Iran vẫn có khả năng gây tổn hại bằng việc sử dụng tên lửa và drone ở eo biển Hormuz, làm tăng phí tổn cuộc xung đột trên toàn cầu. Việc chế độ Iran tồn tại qua cái chết của lãnh tụ Ayatollah Ali Khamenei cũng tạo ra hình ảnh sức mạnh trước siêu cường Mỹ.

Khảo sát mới nhất cho thấy chỉ 31% người Mỹ hiểu rõ tình hình eo biển Hormuz và 76% nhận định chiến tranh với Iran khó khăn hơn dự kiến ban đầu. Chỉ 40% cho rằng Mỹ đang nắm ưu thế trong cuộc xung đột.

Mặc dù vậy, chính quyền vẫn nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi là ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân sẽ được lịch sử ghi nhận là đúng đắn, dù đây là con đường khó khăn hơn dự kiến.

##

Tổng thống Trump từ đầu đã tìm cách gây áp lực để khiến Iran đầu hàng mà không muốn Mỹ dính vào chiến tranh bộ binh kéo dài tại Trung Đông. Thế nhưng thực tiễn cho thấy với giới hạn hiện tại, thắng lợi trong cuộc chiến này có thể là điều không thể. Mỗi bước leo thang mới có thể đẩy ông Trump trở lại lựa chọn tiến thoái lưỡng nan như hiện nay trong khi không có giải pháp hòa bình nào đáp ứng được các mục tiêu của Mỹ.

Có thể nói, cuộc khủng hoảng Iran đối với Tổng thống Trump đang nằm trong tình thế không thắng.