Chi phí xây dựng tại Victoria: Nên đổ lỗi cho tham nhũng hay chỉ đơn thuần là lạm phát?

Jacinta Allan, Thủ hiến bang Victoria, đã nhiều lần nhấn mạnh rằng không tồn tại tham nhũng làm tăng đáng kể chi phí 100 tỷ USD của chương trình xây dựng lớn Big Build, mà chỉ là kết quả của áp lực lạm phát chung. Câu nói "Đó không phải là tham nhũng, mà là lạm phát" được bà sử dụng nhằm trấn an người nộp thuế và cử tri bang Victoria trong bối cảnh các cáo buộc về sự xâm nhập của tội phạm có tổ chức và hành vi sai trái của các liên đoàn lao động ngày càng gia tăng.

Bà Allan cùng các bộ trưởng thuộc chính phủ của mình cố gắng phản đối các yêu cầu điều tra hoàng gia về ngành xây dựng khi các bằng chứng về bất thường trong các liên đoàn cũng như sự thao túng của nhóm tội phạm có tổ chức đang được công bố. Phân tích của bà dựa trên công trình nghiên cứu của các chuyên gia kinh tế uy tín như Saul Eslake và David Hayward, sử dụng để phản bác cáo buộc rằng các hành vi sai trái của CFMEU đã gây thiệt hại hàng tỷ đô la.

Saul Eslake, nhà kinh tế độc lập, cho biết ông không hề được yêu cầu đánh giá tác động của các hành vi sai trái trong dự án Big Build và cũng không đọc báo cáo của chuyên gia chống tham nhũng Geoffrey Watson. Công bố của Eslake chỉ cho thấy trong 11 năm qua, lạm phát ngành xây dựng kỹ thuật ở Victoria tăng chậm hơn mức trung bình toàn nước Úc. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng các số liệu về chỉ số giá sản xuất (PPI) ngành xây dựng phi nhà ở không thể phân biệt chính xác chi phí do tham nhũng.

Theo các chuyên gia, chỉ số lạm phát xây dựng do Cục Thống kê Úc (ABS) tính toán dựa trên 5 yếu tố chính: chi phí vật liệu, áp lực nhân công và tiền lương, biến động năng lượng và nhiên liệu, chi phí tài chính và nhu cầu cao liên tục. Trong quý I năm nay, giá xây dựng phi nhà ở tăng 1% trên toàn quốc, trong đó Victoria tăng 1,3% tương ứng với mức tăng 4,5% hàng năm, cao hơn một chút so với mức 4,3% của cả nước.

Phương pháp tính lạm phát xây dựng được tiến hành thông qua việc theo dõi biến đổi giá bán hàng của nhà thầu, chứ không đo trực tiếp nguồn gốc tăng giá do các yếu tố như tham nhũng hay tiền hoa hồng.

Các nhà kinh tế cũng cảnh báo rằng các điều khoản trong thỏa thuận lao động do liên đoàn kiến nghị thường làm tăng chi phí, giảm năng suất và tạo ra nhiều khó khăn cho việc triển khai các dự án xây dựng, từ đó đẩy lạm phát toàn bộ nền kinh tế lên cao. Shane Garrett, kinh tế trưởng Hiệp hội Xây dựng Master Builders Australia, nhấn mạnh những điều này làm gia tăng chi phí xây dựng nhà ở và hạ tầng cơ sở.

Những ví dụ cụ thể được Geoffrey Watson thống kê cho thấy sự can thiệp của CFMEU làm tăng giá dịch vụ quản lý giao thông tại các công trình từ 70-80 AUD lên thành 110-120 AUD một giờ, gây thiệt hại gần 50-60 triệu AUD cho người dân Victoria chỉ riêng dự án North East Link. Một dự án khác thấy giá nhân công bị đẩy lên 20% do các nhà thầu không liên kết với CFMEU phải bỏ cuộc, khiến chi phí tăng hơn 50 triệu AUD trên dự án trị giá 360 triệu AUD.

Các cuộc điều tra báo chí như Building Bad cho thấy áp lực lạm phát trên Metro Tunnel tại Victoria chủ yếu do yêu cầu tăng chi phí lao động từ liên đoàn là CFMEU và các bất ổn trong chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng. Báo cáo trong nội bộ liên danh thi công tiết lộ chi phí lao động tăng 22% so với chuẩn ngành truyền thống và vật liệu tăng giá tương ứng gần 200 triệu AUD.

Theo Transparency International, hành vi tham nhũng như bắt tay, cấu kết thầu, tống tiền và hối lộ đều có thể làm chi phí dự án bị đội lên, đồng thời góp phần gây trì hoãn, kéo dài thời gian hoàn thành. Những tác động tiêu cực này cũng được phản ánh trong các con số thống kê lạm phát chính thức.

Một số nhà kinh tế cảnh báo phủ nhận hoàn toàn tham nhũng đồng nghĩa với việc thừa nhận sự quản lý yếu kém và có thể gây hậu quả nặng nề khi các khoản vay công được sử dụng không minh bạch, ảnh hưởng đến toàn bộ nền tài chính bang nói riêng và cả nước Úc nói chung.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.