Doanh nghiệp nhỏ Mỹ thách thức áp thuế theo Điều 301 của Mỹ

Sau khi Mỹ áp mức thuế mới 10% đối với hàng nhập khẩu từ 60 quốc gia bao gồm cả Ấn Độ, hai doanh nghiệp nhỏ Mỹ là Burlap & Barrel (nhập khẩu gia vị) và Collective Horology LLC (bán lẻ đồng hồ) đã khởi kiện Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR). Họ cho rằng việc sử dụng Điều 301 để áp thuế đã ảnh hưởng đến đến 99,4% tổng lượng hàng nhập khẩu vào Mỹ, quy mô chưa từng thấy và không có giải thích thỏa đáng từ phía USTR.

Trong bối cảnh Ấn Độ đã cam kết ký thỏa thuận thương mại với Mỹ nhưng chưa chính thức ký, vụ kiện có thể gây ảnh hưởng lớn đến quan hệ thương mại giữa hai bên. Các quan chức Ấn Độ cho biết họ sẵn sàng ký thỏa thuận khi Mỹ xây dựng nên một kiến trúc mới giúp Ấn Độ có lợi thế cạnh tranh so với các quốc gia trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) – một trong những khu vực có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Hai doanh nghiệp nhỏ lập luận rằng USTR đã không cung cấp một lời giải thích dựa trên hồ sơ hợp lý cho quyết định áp dụng mức thuế đồng đều gần như với tất cả các nền kinh tế trong danh sách, bất chấp sự khác biệt rõ rệt về thực thi và cơ cấu thương mại của từng nước. Nếu diễn giải Điều 301 như vậy, họ cảnh báo đây là sự phân quyền không hợp hiến khỏi Quốc hội theo Điều I trong Hiến pháp Mỹ.

Trong vụ kiện, các doanh nghiệp cũng chỉ ra rằng thuế theo Mục 122 chỉ được áp dụng tối đa trong 150 ngày. Chính quyền Mỹ đã dùng khoảng thời gian này để tiến hành hai cuộc điều tra theo Điều 301 liên quan đến "thừa công suất" và "lao động cưỡng bức", rồi sau đó áp đặt mức thuế mới. Họ cho rằng điều này nhằm giữ nguyên hệ thống thuế rộng lớn tương tự như quy định mà tòa án đã tuyên bố là không được phép dưới luật IEEPA và Mục 122.

Phía Mỹ đã từng áp thuế tới 50% lên hàng nhập khẩu từ Ấn Độ trong hơn 5 tháng sau khi thua kiện liên quan đến luật IEEPA tại Tòa án tối cao Mỹ. Một báo cáo từ Hội đồng Nghiên cứu Kinh tế Quốc tế Ấn Độ (ICRIER) cho thấy trong năm tài khóa 2025-26, xuất khẩu các mặt hàng thuộc danh sách loại trừ (như điện tử và dược phẩm) tăng mạnh 24,5%, từ 29,4 tỷ USD lên 36,6 tỷ USD, trong khi xuất khẩu các mặt hàng không được loại trừ giảm 11,2%, từ 57,1 tỷ USD xuống còn 50,7 tỷ USD. Sự sụt giảm này phản ánh tác động thực sự của các biện pháp thuế từ Mỹ.

Điều 301 được xem là công cụ pháp lý mạnh mẽ hơn so với luật IEEPA từng được Mỹ dùng áp thuế đối xứng với các quốc gia như châu Âu và Nhật Bản trước khi WTO ra đời năm 1995. Sau đó, chính quyền Trump đã hồi sinh công cụ này trong bối cảnh sức mạnh WTO suy yếu dần.

Quỹ Henrich có trụ sở tại Singapore giải thích rằng Điều 301 trao quyền lớn cho USTR không chỉ áp thuế mà còn có thể áp đặt các hạn chế thương mại khác như rút hoặc đình chỉ các ưu đãi theo hiệp định thương mại, ký kết các thỏa thuận buộc quốc gia nước ngoài thay đổi hành vi hay bồi thường lợi ích thương mại cho Mỹ.

Đầu tháng 3, USTR đã khởi xướng cuộc điều tra theo Điều 301, công bố kết quả và mở rộng thời gian để lấy ý kiến từ công chúng. Deborah Elms, Trưởng bộ phận Chính sách Thương mại của Hinrich Foundation, nhận định tòa án Mỹ có thể dành sự linh hoạt lớn cho Tổng thống nếu các quy trình pháp lý được tuân thủ đúng. Mức thuế có thể được thiết lập ở bất kỳ quy mô nào và kết hợp với nhiều biện pháp khác nhằm xử lý các hành vi thương mại không công bằng.

Vụ kiện do doanh nghiệp nhỏ Mỹ khởi xướng không chỉ thách thức cơ sở pháp lý của việc áp thuế đồng nhất dựa trên Điều 301 mà còn có thể thúc đẩy xem xét lại toàn bộ chiến lược thuế quan của Mỹ với các đối tác thương mại lớn. Đồng thời, nó ảnh hưởng trực tiếp đến các đàm phán thương mại với Ấn Độ và khu vực ASEAN, cũng như phản ánh áp lực gia tăng nhằm đảm bảo các hãng thương mại tuân thủ nguyên tắc công bằng trong cạnh tranh toàn cầu.

Trước những diễn biến này, các thương nhân và nhà quan sát đang theo dõi sát sao kết quả vụ kiện và các chính sách tiếp theo từ phía Mỹ, nhằm đánh giá tác động lâu dài đến thương mại quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.