Chile đối mặt với thách thức cấp bách trong hệ thống y tế trước năm 2026

Chile đang bước vào năm 2026 với hệ thống y tế mang nhiều sắc thái đối lập. Mặc dù có những thành tựu nổi bật như tuổi thọ trung bình của người dân đã vượt qua con số 81 năm, đưa Chile vào nhóm dẫn đầu trong khu vực châu Mỹ, song bức tranh tổng thể vẫn còn nhiều khó khăn. Người dân Chile hàng ngày phải đối mặt với tình trạng chờ đợi lâu trong khám chữa bệnh, các rào cản trong việc tiếp cận dịch vụ y tế, thiếu sự liên tục trong chăm sóc và sự bất bình đẳng trong kết quả sức khỏe. Đây chính là những thách thức lớn đặt ra trong việc xác định ưu tiên y tế cấp bách của đất nước.

Dân số Chile ngày càng có tuổi thọ cao hơn đồng nghĩa với nhu cầu chăm sóc các bệnh mãn tính, đa bệnh đi kèm và sự phụ thuộc vào dịch vụ hỗ trợ tăng lên đáng kể. Bên cạnh đó, sức khỏe tâm thần đã trở thành một ưu tiên lớn trong mọi lứa tuổi, đặc biệt là sau đại dịch COVID-19. Thêm vào đó, tác động của biến đổi khí hậu càng làm trầm trọng thêm tình trạng sức khỏe của những nhóm dân cư dễ bị tổn thương, như minh chứng rõ nét trong trận bão vừa qua, gây ảnh hưởng nặng nề tại Chile.

Danh sách chờ đợi điều trị cho các vấn đề sức khỏe không nằm trong chương trình GES tiếp tục tăng lên, phản ánh sự thiếu khả năng giải quyết ở các cấp độ khác nhau của mạng lưới y tế. Ngoài ra, quản lý kém hiệu quả và thiếu hụt nguồn lực cũng góp phần làm gia tăng tình trạng này. Mặc dù các chính phủ liên tiếp đưa ra các biện pháp nhằm giảm thời gian chờ theo nhóm bệnh hoặc thứ tự ưu tiên, việc giải quyết vấn đề chỉ được coi là hoàn tất khi bệnh nhân ra khỏi danh sách chờ, mà không có thông tin rõ ràng về việc điều trị hay kết quả sức khỏe sau đó. Không có sự thay đổi căn bản trong cách thức vận hành, không có tiêu chuẩn quốc gia được thiết lập về thời gian chờ hợp lý theo tiêu chí y tế và xã hội, cũng như thiếu các chiến lược bền vững để cải thiện thực trạng này. Riêng với chương trình GES, quyền lợi của người bệnh được luật pháp bảo đảm và việc không tuân thủ là điều không thể chấp nhận.

Chăm sóc Y tế Cơ sở (APS) được xem là nền tảng quan trọng để tiến hành những chuyển đổi sâu rộng nhằm đảm bảo sự công bằng trong tiếp cận và cải thiện kết quả sức khỏe cho người dân. Với mạng lưới trải rộng khắp quốc gia và đội ngũ đa ngành, y tế cơ sở là chiến lược hiệu quả nhất để phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe, nhân văn hóa dịch vụ, giảm tải bện viện, đồng thời tiếp cận các cộng đồng xa xôi, dễ bị tổn thương thông qua các phương pháp can thiệp địa phương và tập thể. Tuy nhiên, để phát huy tối đa vai trò này, y tế cơ sở cần được tăng cường năng lực giải quyết, được đầu tư một cách quyết liệt và bền vững, từ bước cam kết và chương trình thử nghiệm đến nguồn tài chính thực tế, đảm bảo duy trì lâu dài.

Chile dành tỷ lệ GDP cho y tế tương đương hoặc cao hơn trung bình OECD (10,5% so với 9,3%), nhưng chi tiêu bình quân đầu người chỉ bằng khoảng 60% mức trung bình của OECD (theo Health at a Glance 2025, OECD). Mặc dù GDP bình quân đầu người của Chile thấp hơn, nguồn lực vẫn hiện hữu, tuy nhiên việc phân bổ và quản lý nguồn lực lại chưa hiệu quả do hệ thống y tế bị phân mảnh và chia tách theo nhiều phân khúc.

Dù phải đối mặt với nhiều thách thức, Chile sở hữu nhân lực tài năng, thể chế vững mạnh và kinh nghiệm y tế phong phú để đưa ra những quyết định đúng đắn, xây dựng một hệ thống y tế công bằng và có khả năng phục hồi cao hơn. Đất nước không cần thêm các bản chẩn đoán mà cần những quyết sách chính trị bền vững, vượt qua chu kỳ bầu cử và cam kết chính sách nhà nước dài hạn, bởi những thách thức này không thể khắc phục trong vòng bốn năm. Việc thúc đẩy hợp tác liên ngành được tổ chức và quy định chặt chẽ, áp dụng quan điểm theo vòng đời và mô hình Một sức khỏe - nhận thức sức khỏe con người, động vật và môi trường là một hệ thống liên kết chặt chẽ - cũng sẽ là yếu tố then chốt cho các cải cách mà hàng triệu người dân Chile đang khẩn thiết cần đến.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.