Ngọn núi Penteli và khu mỏ cẩm thạch độc đáo bậc nhất thế giới

Nằm cách trung tâm Athens khoảng 40 phút đi xe về phía đông bắc, ngọn núi Penteli phủ đầy rừng thông với các đường mòn uốn lượn qua những tu viện cổ, hang động bí ẩn và nhiều điểm ngắm cảnh hướng ra thành phố và biển Aegean. Tuy nhiên, danh tiếng của Penteli không chỉ đến từ vẻ đẹp tự nhiên mà chủ yếu là nhờ cẩm thạch được khai thác ở đây suốt hơn 2.500 năm qua.

Đặc biệt, các khối cẩm thạch khổng lồ từ núi Penteli đã được sử dụng để xây dựng ngôi đền Parthenon cổ kính vào thế kỷ 5 trước Công nguyên, từ các trụ cột đồ sộ đến những phù điêu tinh xảo. Hennes Alt, đại diện cho gia đình điều hành mỏ Dionyssomarble trên sườn núi, cho biết nhiều tác phẩm điêu khắc nổi tiếng thời cổ đại cũng dùng loại đá này, như các bức tượng Caryatids tại Erechtheion và ngôi đền Hephaestus. Ông nhấn mạnh tính bền bỉ của cẩm thạch Penteli đã giúp những công trình này tồn tại đến ngày nay.

Khác với nhiều loại đá cẩm thạch khác, Penteli nổi bật với cấu trúc tinh thể mịn, mang lại ánh sáng lung linh độc đáo và cho phép các nghệ nhân tạo hình cực kỳ tinh xảo. Vào giữa thế kỷ 20, nghệ sĩ Isamu Noguchi – người Mỹ gốc Nhật mê đắm văn hóa Hy Lạp – từng nhập khẩu những tấm đá từ Penteli về New York để điêu khắc.

Nhiều công trình kiến trúc nổi bật trên thế giới cũng sử dụng cẩm thạch Penteli, từ đại sảnh quý phái của Amiri Diwan Qatar đến mặt tiền ấn tượng của tòa nhà General Motors ở New York. Tại nhà thờ Pius của kiến trúc sư Franz Füeg ở Lucerne, Thụy Sĩ, toàn bộ các bức tường được xây dựng bằng các tấm cẩm thạch Penteli mỏng, cho phép ánh sáng tự nhiên xuyên qua và tạo hiệu ứng huyền ảo.

Mỏ Dionyssomarble, hoạt động từ năm 1877 do gia đình Alt quản lý bốn thế hệ, đang phát triển mạnh mẽ để đưa đá Penteli tới với giới thời trang và nghệ thuật hiện đại. Không gian khai thác rộng lớn với các phòng khai thác cao 30 mét từng là bối cảnh cho các buổi trình diễn thời trang của thương hiệu Cos hay các buổi tiệc độc đáo của Aimé Leon Dore hợp tác cùng New Balance. Một câu lạc bộ ăn tối pop-up được tổ chức trong hang động với bàn dài tận 40 mét làm từ cẩm thạch do nghệ sĩ Greco-Pháp Theodore Psychoyos tạo tác từ những mảnh đá thô còn giữ dấu đục cách đây nhiều thế kỷ.

Thêm vào đó, nghệ sĩ và nhà thiết kế như India Mahdavi hay nhóm Objects of Common Interest cũng đã sử dụng các tấm đá và khối vụn của Penteli trong các triển lãm thiết kế đương đại.

Gia đình Alt bắt đầu tiếp quản mỏ khi các nhà khảo cổ người Đức mua lại vùng đất năm 1877, với sự hỗ trợ ban đầu bởi công nhân từ Scotland do kỹ thuật khai thác cũ đã mất đi ở Hy Lạp. Sau đó, mạng lưới làng mạc và đường sắt được xây dựng để phục vụ việc vận chuyển đá cẩm thạch trên khắp nước này.

Cẩm thạch Hy Lạp vẫn giữ vai trò quan trọng với nền kinh tế quốc gia, giá trị xuất khẩu tăng từ 50,24 triệu euro năm 2016 lên 92,03 triệu euro năm 2018. Tuy nhiên, kể từ 2022, nhu cầu quốc tế giảm và ước tính giá trị xuất khẩu năm 2026 chỉ còn 52,62 triệu euro. Ngành công nghiệp đá cẩm thạch Hy Lạp đang trong giai đoạn chuyển đổi, từng bước chuyển từ xuất khẩu nguyên vật liệu thô sang các sản phẩm hoàn thiện hơn.

Gia đình Alt hiện là nhà cung cấp chính của đá dùng trong công tác phục hồi đền Parthenon. Đồng thời, họ cũng đang đưa cẩm thạch Hy Lạp tiếp cận với thị trường toàn cầu thông qua các hoạt động sáng tạo, như triển lãm tại Milan Design Week 2026 mang tên Greek Marble Ouzeri, biến một phòng triển lãm thành một quán rượu kiểu Hy Lạp với các tác phẩm từ đá cẩm thạch nhiều màu sắc.

Kế hoạch tiếp theo cho Dionyssomarble gồm tổ chức tiệc gala kỷ niệm 150 năm thành lập mỏ, các buổi hòa nhạc và sự kiện thời trang trong không gian mỏ đá. Hennes Alt khẳng định: “Quan trọng là phải cho mọi người thấy cẩm thạch không chỉ dành cho lăng tẩm hay khối đá cổ đại.”

Ngày nay, ngọn núi Penteli không chỉ là biểu tượng văn hóa lịch sử mà còn là điểm đến hội tụ nghệ thuật và sáng tạo, hứa hẹn giúp đá cẩm thạch Hy Lạp tỏa sáng trên bản đồ vật liệu quốc tế.