Cựu Tổng Tham Mưu Trưởng Gadi Eisenkot nổi lên quán quân trước cuộc bầu cử Israel 2024

Với ngày bầu cử vào 27/10 đang đến gần, cựu Tổng Tham Mưu Trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) Gadi Eisenkot, người mới gia nhập quốc hội Knesset năm 2022 và sáng lập đảng trung dung Yashar tháng 9/2022, bất ngờ nổi lên như ứng viên tiềm năng nhất có thể thay thế Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Ban đầu, các cuộc thăm dò cho thấy đảng của Eisenkot chỉ nhận được khoảng 8-9 ghế, thấp hơn nhiều so với gần 27 ghế của đảng Likud của Netanyahu. Trong khi cựu Thủ tướng Naftali Bennett từng được xem là đối thủ nặng ký nhất thì chỉ trong vài tháng Eisenkot đã dẫn đầu với đảng của mình nhận được 24 ghế trong cuộc thăm dò của Channel 12, vượt qua 23 ghế của Likud.

Trong những năm gần đây, nhiều ứng viên đối lập Netanyahu từng có lúc lên cao rồi sụt giảm mạnh, nhưng Eisenkot lại bứt phá đúng lúc để tận dụng cuộc bầu cử được xem là quan trọng nhất trong lịch sử Israel. Tổng thống Isaac Herzog cũng lên tiếng kêu gọi các bên không vượt qua giới hạn đỏ để bảo vệ bầu không khí chính trị hòa bình, nhấn mạnh tránh cách nhìn nhận đối thủ là kẻ thù.

Không phải là nhà diễn thuyết xuất sắc hay người có vẻ duyên dáng cuốn hút, Eisenkot được đánh giá là hình mẫu thực dụng với phong cách gần gũi khác biệt rõ rệt so với Netanyahu. Dư luận Israel đang mệt mỏi với những vụ bê bối và chính sách xoay vòng của Netanyahu trong nhiều năm qua. Nhà báo Nadav Eyal gọi Eisenkot là người có vẻ chân thành, đáng tin cậy, được đông đảo người dân ủng hộ vì sự mộc mạc và kiên định của mình. Ngay cả một video chế giễu tiếng Anh của Eisenkot cũng bị ông phản bác là phân biệt chủng tộc khi so sánh với vốn tiếng Anh lưu loát của Netanyahu, nhất là trong bối cảnh an ninh với các sự kiện thảm sát tháng 10/2023 và quan hệ với Mỹ.

Hai yếu tố quan trọng giúp Eisenkot đứng vững trên các bảng xếp hạng là sự thất bại của Israel và Mỹ trong cuộc chiến ở Iran làm giảm uy tín Netanyahu, cùng với sự sụt giảm đột ngột của liên minh Trung dung gồm Bennett và Yair Lapid, khiến đảng Yashar trở thành sự lựa chọn thay thế hấp dẫn. Trong bài phát biểu khai mạc chiến dịch vào tháng 6, Eisenkot cam kết sẽ chấm dứt “cơn điên rồ” của thời kỳ Netanyahu và kêu gọi xây dựng lại hòa hợp xã hội và chiến lược quốc gia.

Ở tuổi 66, Eisenkot trải gần như toàn bộ sự nghiệp trong quân đội với vai trò chỉ huy IDF từ 2015 đến 2019, vốn được ngưỡng mộ ở Israel. Các tiền nhiệm làm thủ tướng từng là Tổng Tham Mưu Trưởng IDF như Yitzhak Rabin, Ehud Barak, Ariel Sharon càng làm tăng vị thế uy tín của ông. Thêm vào đó, việc ông mất con trai trong chiến tranh Gaza 2023 càng làm tăng hình ảnh của ông như một người có cam kết sâu sắc với an ninh quốc gia. Trong khi đó, hai con trai của Netanyahu không tham gia phục vụ trong các cuộc chiến gần đây.

Điểm đặc biệt nữa là Eisenkot sẽ trở thành Thủ tướng Israel đầu tiên có gốc gác Mizrahi (Bắc Phi và Trung Đông) thay vì dòng dõi Ashkenazi truyền thống, một điểm mạnh trong việc thu hút các cử tri tầng lớp lao động gốc Mizrahi vốn có xu hướng bảo thủ và từng là trụ cột của đảng Likud. Việc ông không nói tiếng Anh trôi chảy cũng không ảnh hưởng nhiều trong bối cảnh này, trong khi các chiến dịch tấn công này đang bị đánh giá là phản tác dụng.

Chương trình chính sách của Eisenkot đề xuất điều tra toàn diện về vụ tấn công ngày 7/10 khiến 1200 người chết, động thái bị Netanyahu ngăn chặn. Ông cũng muốn mọi công dân Israel, kể cả người Haredi siêu bảo thủ, đều phải thực hiện nghĩa vụ quân sự, trừ một số trường hợp đặc biệt, điều thu hút tầng lớp dân cư thế tục không đồng tình với các quyền ưu đãi đặc biệt cho nhóm Haredi. Ngược lại, chính phủ Netanyahu gần đây đã thông qua luật cho phép hầu hết nam giới Haredi được miễn nghĩa vụ nhằm củng cố sự ủng hộ từ nhóm này, luật bị chỉ trích bởi lãnh đạo IDF Eyal Zamir.

Dẫu vậy, Eisenkot vẫn còn chưa có nhiều kinh nghiệm chính trường, đây là điểm yếu khi phải đối đầu với Netanyahu, nhà vận động tranh cử lão luyện từng thắng nhiều kỳ bầu cử và thống trị chính trường Israel gần 20 năm qua. Netanyahu và phe cánh đã bắt đầu chiến dịch truyền thông công kích Eisenkot là cánh tả và phụ thuộc vào các đảng Arab để tạo liên minh, khiến cuộc bầu cử thêm phần căng thẳng do các đảng đối lập truyền thống chưa đủ đa số để thành lập chính phủ mà có thể phải cần đến sự hợp tác với các đảng Arab-Israel.

Kết quả bầu cử có thể thay đổi vị thế quốc tế Israel. Netanyahu đang đối diện cáo buộc chiến tranh tại Tòa án Hình sự Quốc tế và bị chỉ trích nhiều nơi do hình ảnh tiêu cực đã ảnh hưởng uy tín quốc gia. Cuộc khảo sát của Pew Research mới đây tại Australia cho thấy 78% người dân nước này thiếu niềm tin vào Netanyahu làm chính sách quốc tế. Eisenkot được xem là hình ảnh mới, thân thiện hơn, dù ông không phải người chủ trương hòa bình nhanh chóng hay thiết lập nhà nước Palestine. Chính sách quân sự của ông khá cứng rắn, từng phát triển chiến lược Dahieh gây tranh cãi nhằm phá huỷ cơ sở hạ tầng dân sự của kẻ thù như Hezbollah.

Sau cùng, nếu trở thành thủ tướng, Eisenkot sẽ phải đối đầu với các mối đe doạ từ Iran, Hezbollah và Hamas trong một khu vực an ninh vẫn đầy thử thách. Thắng cử trước Netanyahu sẽ là bước ngoặt khó khăn đầu tiên của ông. Cuộc bầu cử ngày 27/10 sẽ là cuộc đọ sức quyết định tương lai Israel và có tầm ảnh hưởng lớn đến khu vực lẫn thế giới.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.