Đông Nam Á cần cải cách để chiến lược 'China plus one' phát huy hiệu quả

Trong vài năm gần đây, nhiều chính phủ ở Đông Nam Á đã nhìn nhận chiến lược "China plus one" như một cơ hội quan trọng giúp thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Trước xu hướng các nhà sản xuất toàn cầu tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc do chi phí tăng, căng thẳng thương mại và rủi ro chuỗi cung ứng, các quốc gia như Indonesia, Thái Lan và Malaysia được coi là điểm đến tiềm năng thu hút đầu tư mới.

Kỳ vọng rất đơn giản nhưng đầy sức thuyết phục: các nhà máy mới sẽ mọc lên, tạo ra nhiều việc làm chính thức hơn, tăng lương tương ứng với năng suất, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế vượt bậc thay thế cho những năm tăng trưởng trì trệ. Tuy nhiên, thực tế lại phũ phàng hơn dự đoán với lượng đầu tư nước ngoài chuyển dịch thấp hơn kỳ vọng, đồng thời dòng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc lại gây sức ép lên ngành công nghiệp nội địa. Mức tăng lương vẫn thấp, số lượng nhà máy đóng cửa lan rộng, cùng với đó là sự bất mãn chính trị ngày càng gia tăng.

Nguyên nhân không bắt nguồn từ Trung Quốc, mà phần lớn là do các yếu kém về chính trị và thể chế ở nhiều nước Đông Nam Á đã cản trở việc biến cơ hội bên ngoài thành tiến bộ công nghiệp trong nước.