Ngoại trưởng ASEAN bày tỏ quan ngại về căng thẳng Trung Đông và Biển Đông

Trong một tuyên bố chung, các bộ trưởng ngoại giao của ASEAN bày tỏ “quan ngại nghiêm trọng” về cuộc xung đột mới giữa Mỹ và Iran, kêu gọi chấm dứt ngay lập tức các cuộc tấn công trên mọi mặt trận tại Trung Đông. Họ lo ngại tình hình căng thẳng leo thang sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cung năng lượng toàn cầu, thương mại và an ninh lương thực. Tuyên bố nhấn mạnh những diễn biến này làm suy yếu nỗ lực hòa giải và giảm cơ hội giải quyết hòa bình thông qua đối thoại và ngoại giao.

Khối 11 thành viên ASEAN kêu gọi các bên tham gia xung đột cần “kiềm chế tối đa” và tránh gây thêm căng thẳng. Tuyên bố cũng đề cao vai trò của việc duy trì hòa bình, ổn định và thịnh vượng khu vực, tôn trọng luật pháp quốc tế cũng như thúc đẩy đối thoại chân thành trong xử lý các bất đồng.

ASEAN nhận thức rõ các tác động tức thời và lâu dài từ cuộc khủng hoảng Trung Đông đến đời sống người dân, đồng thời nhấn mạnh các sáng kiến nhằm giảm thiểu hậu quả kinh tế xã hội và hỗ trợ tiếp cận dịch vụ y tế cùng các nhu cầu thiết yếu, đặc biệt dành cho nhóm dân cư dễ bị tổn thương.

Khối cũng thể hiện lo ngại về sự ảnh hưởng của căng thẳng đến thương mại khu vực, an ninh năng lượng và lương thực, bao gồm thị trường năng lượng, chuỗi cung ứng và sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là nguồn cung phân bón – yếu tố quan trọng trong sản xuất nông nghiệp.

ASEAN đặc biệt quan ngại trước các biện pháp đơn phương hoặc phân biệt có thể cản trở tàu thuyền lưu thông qua Eo biển Hormuz hay các tuyến đường biển quốc tế khác, đồng thời kêu gọi phải nhanh chóng tái thiết an toàn và tự do lưu thông hàng hải.

Với mức tổng GDP lên tới 3,8 nghìn tỷ USD và phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ nhập khẩu, ASEAN chịu rất nhiều rủi ro do gián đoạn nguồn cung qua Eo biển Hormuz. Vì vậy, khối đang xúc tiến cơ chế chia sẻ dầu nhằm giảm thiểu tác động từ các biến động trên thị trường năng lượng.

Đại diện Bộ Ngoại giao Mỹ, Marco Rubio, trong bài bình luận đăng trên các báo Philippines, cảnh báo rằng tự do hàng hải trên Biển Đông không được đảm bảo vững chắc. Ông cảnh báo nếu khu vực này rơi vào tay một thế lực biết sử dụng thương mại làm vũ khí địa chính trị, thì cả Mỹ và các nước ASEAN sẽ đối mặt nguy cơ đe dọa nghiêm trọng đến chủ quyền, an ninh và tương lai kinh tế.

Rubio nhấn mạnh phán quyết trọng tài năm 2016 bác bỏ các tuyên bố chủ quyền rộng lớn của Trung Quốc trên Biển Đông là “cuối cùng và có tính ràng buộc” và khẳng định Mỹ sẽ tôn trọng các cam kết với Philippines cũng như các đồng minh khác.

Cuộc đối đầu căng thẳng mới bùng phát sau khi quân đội Philippines cáo buộc lực lượng hải cảnh Trung Quốc dùng dùi cui đánh vào đầu một quân nhân Philippines gần rạn Second Thomas – khu vực tranh chấp nóng trên Biển Đông. Hai bên đã trao đổi cáo buộc khiêu khích và có hành động nguy hiểm.

Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr đã triệu tập Đại sứ Trung Quốc tại Manila, chỉ vài giờ sau khi phái đoàn Philippines tại Bắc Kinh bị triệu tập. Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố rằng ASEAN không phải là diễn đàn để bàn về tranh chấp song phương trên biển, đồng thời yêu cầu Philippines thúc đẩy đối thoại và hợp tác, tránh đặt lợi ích chính trị cá nhân lên trên hòa bình và ổn định khu vực.

Bộ Ngoại giao Mỹ cũng lên án các hành động mà họ mô tả là “nguy hiểm và gây hấn” của phía Trung Quốc.

Trong cuộc họp, các bộ trưởng ASEAN cũng thảo luận về cuộc xung đột tại Myanmar, nơi sáng kiến hòa bình của khối gặp nhiều khó khăn sau năm năm kể từ cuộc đảo chính quân sự, gây ra cuộc nội chiến làm khoảng 100.000 người thiệt mạng.

Tuyên bố của ASEAN tái khẳng định cam kết duy trì an toàn và an ninh hàng hải theo luật pháp quốc tế, đồng thời kêu gọi bảo đảm lưu thông hàng hải an toàn, thông suốt qua Eo biển Hormuz, đặc biệt quan ngại trước các biện pháp đơn phương không phù hợp với luật quốc tế cũng như sự an toàn của người đi biển.

Những diễn biến trên cho thấy ASEAN vừa chịu áp lực cả từ các cuộc xung đột địa chính trị phức tạp tại Trung Đông và Biển Đông đồng thời cần duy trì sự ổn định và hợp tác trong khu vực, đặc biệt khi các tuyến hàng hải then chốt bị đe dọa.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.