Ukraine cam kết mở cửa lưu trữ liên quan vụ thảm sát Volhynia cho Ba Lan

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã thông báo về kế hoạch mở rộng quyền truy cập vào các hồ sơ tình báo liên quan đến vụ thảm sát Volhynia, điều vốn là nguyên nhân lâu nay gây căng thẳng trong quan hệ giữa Ukraine và Ba Lan. Tuyên bố này được đưa ra sau một cuộc họp chuyên đề về chính sách đối với Ba Lan, trong đó ông đề xuất năm cam kết nhằm củng cố mối quan hệ song phương. Những bước đi này bao gồm các biện pháp ngoại giao, mở cửa lưu trữ và tăng cường hợp tác trong công tác tưởng niệm lịch sử.

Zelensky nhấn mạnh rằng sự hợp tác giữa hai quốc gia đóng vai trò then chốt đối với an ninh khu vực, khi ông liên hệ chặt chẽ việc hỗ trợ độc lập của Ukraine với an ninh của Ba Lan. Ông khẳng định: “Những thách thức an ninh hiện nay của châu Âu chỉ có thể được giải quyết thông qua hợp tác.” Đồng thời, Tổng thống Ukraine bày tỏ sự cảm ơn đối với Ba Lan vì đã hỗ trợ đáng kể cho Ukraine kể từ khi Nga mở cuộc chiến tranh toàn diện.

Phía Ukraine cam kết sẽ cho phép Ba Lan tiếp cận tất cả những hồ sơ lưu trữ đang được Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) và Cơ quan Tình báo Nước ngoài nắm giữ về vụ thảm sát Volhynia. Đây là yêu cầu lâu dài mà chính phủ Ba Lan từng đề nghị.

Bên cạnh đó, Ukraine sẽ tiến hành cấp một số lượng lớn giấy phép cho các hoạt động tìm kiếm và khai quật địa điểm có liên quan đến sự kiện lịch sử này. Hai quốc gia sẽ phối hợp thực hiện các hoạt động khai quật để nâng cao hiệu quả và năng lực thực hiện theo đúng cam kết của Zelensky.

Ngoài việc giải mật tài liệu, Ukraine và Ba Lan đang thảo luận về các hình thức để mở rộng đối thoại và hợp tác. Tổng thống Zelensky xác nhận đã đạt được thỏa thuận với ông Oleksandr Alfiorov, giám đốc Viện Ghi nhớ Quốc gia Ukraine, nhằm phát triển năng lực của viện này.

Theo đó, Alfiorov sẽ chuẩn bị đề xuất chi tiết nhằm gia tăng quy mô hoạt động của viện. Zelensky đề nghị các cơ quan chính phủ và Ủy ban của Quốc hội Ukraine (Verkhovna Rada) cân nhắc tăng ngân sách và các hình thức hỗ trợ khác để Viện Ghi nhớ Quốc gia có thể đảm bảo tốt hơn việc thể hiện lợi ích của Ukraine liên quan đến lịch sử và quan hệ ngoại giao.

Mối quan hệ giữa Ukraine và Ba Lan từng trầm trọng do quyết định của Ukraine trao danh hiệu danh dự "Anh hùng UPA" cho một đơn vị quân sự. UPA (Quân đội Khởi nghĩa Ukraine) là lực lượng dân tộc chủ nghĩa hoạt động trong và sau Thế chiến II nhằm giành độc lập cho Ukraine. Trong khi nhiều người Ukraine coi đây là biểu tượng đấu tranh, Ba Lan đặt UPA làm thủ phạm sát hại hàng loạt dân thường Ba Lan tại Volhynia và Galicia trong thời kỳ ấy.

Ngày 19/6, Ba Lan đã thu hồi danh hiệu Huân chương Đại bàng trắng – cao quý nhất của nước này – trao cho Tổng thống Zelensky, song tuyên bố hành động không nhằm vào người dân Ukraine và không thay đổi lập trường hỗ trợ Ukraine. Một ngày sau, Zelensky hoàn trả huân chương, cùng với các cựu tổng thống Leonid Kuchma, Viktor Yushchenko, Petro Poroshenko và một số quan chức khác cũng trả lại các danh hiệu do Ba Lan trao.

Bộ trưởng Ngoại giao Ukraine Andrii Sybiha gọi quyết định của Ba Lan là "một sai lầm chiến lược" và khẳng định Ukraine luôn mong muốn xây dựng quan hệ dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau, dù có những bất đồng về sự kiện lịch sử.

Không lâu sau, các nhóm hoạt động tại Ba Lan trao tặng danh hiệu "Huân chương Dân sự Của Tương Lai" cho Tổng thống Zelensky và nhân dân Ukraine. Họ cáo buộc một số chính trị gia Ba Lan đã lợi dụng vụ thảm sát Volhynia trong bối cảnh chuẩn bị bầu cử quốc hội, trong khi những người dân Ukraine vẫn đang chiến đấu sinh tồn trong năm 2026.

Chính trường Ba Lan cũng chứng kiến sự loại bỏ của ông Nawrocki khỏi Hội nghị Phục hồi Ukraine diễn ra tại Gdańsk, khi Thủ tướng Donald Tusk không mời ông tham gian sự kiện này cùng với Tổng thống Zelensky.

Tình trạng căng thẳng ngoại giao cũng khiến các vụ việc thù ghét người Ukraine gia tăng ở Ba Lan. Các chuyên gia nhận định căng thẳng này không chỉ xuất phát từ bất đồng lịch sử mà còn do chính trị bầu cử và chiến dịch thông tin sai lệch của Nga nhằm làm suy yếu mối quan hệ giữa hai nước. Vụ việc về một người đàn ông 54 tuổi xúc phạm hai bé gái Ukraine 11 tuổi trên xe buýt tại thành phố Bielsko-Biała là ví dụ điển hình cho xu hướng này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.