26 nhân viên Meta kiện cáo công ty dùng AI chọn sa thải nhân viên nghỉ phép y tế và thai sản

Khởi kiện Meta vì cáo buộc dùng AI gây bất công trong sa thải nhân viên

Ngày 14/7, 26 nhân viên Meta đã nộp đơn kiện công ty tại tòa án liên bang ở Oakland, California, cho rằng Meta đã sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) và các công cụ theo dõi hoạt động để xác định những người bị sa thải, dẫn tới việc các nhân viên đang nghỉ phép y tế, thai sản hoặc chăm sóc gia đình bị lựa chọn với tỷ lệ bất thường. Meta đã thông báo sẽ sa thải 8.000 nhân viên, tương đương khoảng 10% tổng số lao động, trong đợt cắt giảm vào tháng 5 vừa qua.

Đơn kiện nêu rõ Meta đã dùng nhiều công cụ AI nội bộ như bảng điều khiển theo dõi thao tác bàn phím, lượng token sử dụng AI và các bảng xếp hạng hiệu suất dựa trên thuật toán để đánh giá và đưa ra quyết định sa thải. Tuy nhiên, các chỉ số này không được thiết kế để tích lũy hay đánh giá chính xác đối với những người đang nghỉ bảo vệ theo luật hoặc giảm năng suất do khuyết tật. Công ty không thực hiện đánh giá riêng biệt theo từng trường hợp nghỉ phép và hỗ trợ phù hợp theo quy định pháp luật, dẫn đến việc những người trong diện này bị đánh giá thấp hơn và dễ bị sa thải hơn.

Nhân viên nghỉ thai sản, nghỉ ốm bị ảnh hưởng bất lợi

Trong số 26 nguyên đơn, tất cả đều đã từng có thời gian nghỉ phép được bảo vệ hoặc nhận hỗ trợ do khuyết tật. Nhiều người trong số này nghỉ thai sản hoặc nghỉ parental, trong thời gian đó họ không hoạt động nên hiệu suất bị đánh giá thấp hơn so với đồng nghiệp. Một nhân viên cho biết anh từng bị quản lý ngăn cản việc nghỉ phép y tế để điều trị tình trạng sức khỏe nghiêm trọng, với lý do nếu nghỉ sẽ bị chọn sa thải trong đợt cắt giảm. Meta cũng không cung cấp hỗ trợ phù hợp cho tình trạng khuyết tật của anh này.

Mặc dù đã thông báo sa thải, tất cả 26 người hiện vẫn đang làm việc tại Meta và dự kiến sẽ chính thức chấm dứt hợp đồng từ ngày 22/7. Đáng chú ý, trong nhóm nhân viên kiện có 8 phụ nữ nghỉ thai sản, 4 người đàn ông nghỉ parental và một phụ nữ nghỉ để chăm sóc người thân, sau đó là nghỉ tang.

Meta bác bỏ cáo buộc, nhấn mạnh quyết định sa thải do con người thực hiện

Meta phản hồi về các cáo buộc rằng những khiếu nại "không có căn cứ và không dựa trên sự thật." Công ty cho biết các quyết định liên quan đến tổ chức và quản lý nhân sự được con người trực tiếp đưa ra, không phải do AI điều khiển.

Luật pháp Mỹ bảo vệ quyền lợi của người nghỉ phép và chống phân biệt đối xử

Đơn kiện dựa trên nhiều đạo luật tại Mỹ như Family and Medical Leave Act (Luật nghỉ phép gia đình và y tế), Americans with Disabilities Act (Luật người khuyết tật), Pregnancy Discrimination Act (Luật chống phân biệt thai sản) và Pregnant Workers Fairness Act (Luật công bằng cho người lao động mang thai). Đơn cũng căn cứ vào nguyên tắc "tác động phân biệt" (disparate impact liability), quy định các chính sách tưởng chừng trung lập nhưng lại tạo ra sự bất bình đẳng cho nhóm người được bảo vệ theo luật.

Chính quyền cựu tổng thống Donald Trump từng nỗ lực hạn chế thực thi nguyên tắc này, cho rằng nó làm suy yếu tính công bằng dựa trên năng lực và thúc đẩy giả định sai lầm về phân biệt chủng tộc hay giới tính. Tuy vậy, vụ kiện Meta cho thấy các công ty vẫn có thể bị kiện do tác động phân biệt khi sử dụng AI trong tuyển dụng và sa thải, bất chấp sự thay đổi trong chính sách liên bang.

Tác động bất lợi với nhóm lao động nghỉ thai sản và chăm sóc gia đình

Luật sư đại diện 26 nhân viên cho biết quy trình lựa chọn sa thải dựa trên thuật toán của Meta xem sự vắng mặt do nghỉ thai sản và nghỉ phép chăm sóc gia đình là giảm hiệu suất, gây ảnh hưởng lớn hơn với phụ nữ do họ thường chiếm tỷ lệ cao hơn trong nhóm này. Đơn kiện viện dẫn luật Tiêu đề VII và một phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ năm 1971 đã thừa nhận nguyên tắc tác động phân biệt.

Luật sư nhấn mạnh mong muốn duy nhất của vụ kiện là giữ nguyên tình trạng hiện tại để các nhân viên này được tiếp tục làm việc trong thời gian chờ trọng tài xử lý. Nếu các hợp đồng chấm dứt, họ sẽ mất các quyền lợi trợ cấp y tế trong thời kỳ mang thai và hậu sản, mất quyền nghỉ phép theo thời gian quy định, mất các cổ phần chưa về tay và gặp các vấn đề về nhập cư.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.