Eo biển Hormuz trở thành điểm nóng khi căng thẳng Iran - Mỹ gia tăng xung đột

Những diễn biến mới tại eo biển Hormuz và mối nguy leo thang chiến tranh

Ngay sau thỏa thuận tạm đạt hồi tháng trước giữa Mỹ và Iran, vùng eo biển Hormuz tiếp tục trở thành điểm nóng trong quan hệ căng thẳng giữa hai nước. Thỏa thuận mong manh "không chiến tranh, không hòa bình" dường như đang lung lay, với nguy cơ gia tăng xung đột quân sự do bất đồng về quyền kiểm soát vùng biển chiến lược này. Mặc dù tồn tại những cố gắng ngoại giao của các bên trung gian như các quốc gia Ả Rập và Pakistan nhằm duy trì hòa đàm, nhưng sự bất an vẫn bao trùm khi Mỹ và Iran đều có xu hướng tránh một cuộc chiến toàn diện kéo dài nhưng không dễ từ bỏ vị thế đối đầu.

Quan điểm đối nghịch về quyền kiểm soát eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, tuyến đường vận tải hàng hải quan trọng cho nguồn dầu mỏ toàn cầu, trở thành trọng tâm trong tranh chấp. Theo thỏa thuận 14 điểm, Iran coi khoản 5 mở cửa cơ hội để nước này kiểm soát việc quản lý đảm bảo an toàn cho tàu thương mại, trong khi Mỹ yêu cầu Iran phải đảm bảo dòng chảy tự do của dầu khí và các nguyên liệu thiết yếu như phân bón. Sự khác biệt giải thích mơ hồ trong văn bản làm gia tăng căng thẳng, với Iran nhấn mạnh quyền kiểm soát không thể chuyển giao, coi đây là "giới hạn đỏ" quân sự, kinh tế và ngoại giao bất khả xâm phạm.

Xung đột nội bộ và hệ quả trên lĩnh vực kinh tế, truyền thông

Bên cạnh sự bất đồng trong chính sách đối nội, Iran chứng kiến mâu thuẫn giữa các bộ phận trong giới lãnh đạo, khi một số nhóm muốn tận dụng thành quả chiến trường để đẩy mạnh đàm phán, trong khi nhóm khác tin rằng lệnh ngừng bắn diễn ra quá sớm. Những vụ tấn công gần đây vào các tàu vận chuyển khí LNG và thương mại, được cho là do thành phần "ngoài vòng pháp luật" trong Vệ binh Cách mạng, làm tình hình thêm phần căng thẳng. Đồng thời, kinh tế Iran chịu áp lực nặng nề với tỷ lệ lạm phát tăng tới 80%, thất nghiệp gia tăng, cùng cảnh báo về những cuộc biểu tình bị đàn áp dữ dội và sự gián đoạn internet kéo dài trong nước.

Phản ứng và vai trò của các quốc gia láng giềng trong khu vực

Với quyết tâm duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz, Iran gặp phản đối mạnh mẽ từ các nước trong khu vực. Qatar và Oman, những trung gian quan trọng từng góp phần tháo gỡ căng thẳng, hiện bị đặt trong thế khó khi bị kẹt giữa các lợi ích của Washington và Tehran. Các quốc gia như Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất thẳng thắn lên án kế hoạch của Iran thu phí dịch vụ từ tàu đi qua eo biển, bị xem là hành động không thể chấp nhận và có thể làm thay đổi cán cân quyền lực khu vực. Oman đã phản đối việc Iran đề cập đàm phán tương lai quản lý eo biển trong thỏa thuận, thể hiện sự không đồng thuận sâu sắc giữa các bên.

Khả năng đàm phán và những thách thức phía trước

Mặc dù có sự bất đồng lớn, chuyên gia ngoại giao vẫn nhận định có thể có giải pháp trung gian, chẳng hạn không thu phí qua lại nhưng vẫn cho phép Iran giữ vị thế quản lý. Tuy nhiên, niềm tin giữa Mỹ và Iran vẫn ở mức thấp nhất khi mỗi bên đều cho rằng mình là người có lợi thế và đối phương sẽ phải lùi bước. Liên tục những áp lực chính trị và kinh tế, cả trong nước lẫn bên ngoài, khiến tương lai cuộc đàm phán vẫn còn đầy bất định. Trong lúc Mỹ chuẩn bị tái áp đặt các biện pháp phong tỏa tại cảng Iran, các khía cạnh then chốt như chương trình hạt nhân của Iran lại bị đẩy lùi khỏi bàn thảo luận do tập trung vào an ninh eo biển.

Diễn biến căng thẳng tại eo biển Hormuz không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến ngành dầu khí toàn cầu mà còn khiến khu vực Trung Đông đứng trước nguy cơ khủng hoảng nghiêm trọng hơn, khi các bên chưa thể tìm được tiếng nói chung. Quá trình đàm phán bị hạn chế bởi những khác biệt sâu sắc và sự thiếu tin tưởng lẫn nhau, dự báo khiến tình hình trong thời gian tới vẫn rất khó lường và phức tạp.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.