Sự sụp đổ của ảnh hưởng Kirchner tại Venezuela, Cuba và Nicaragua

Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng chính trị kéo dài tại Venezuela, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thông báo sẽ khởi động các cuộc đàm phán nhằm thúc đẩy chuyển đổi dân chủ tại quốc gia Nam Mỹ này. Các cuộc đối thoại dự kiến diễn ra tại Washington trong những tuần tới với mục tiêu xây dựng một hệ thống chính trị mới, phù hợp với lợi ích của chính phủ Mỹ, đặc biệt là trong lĩnh vực dầu mỏ - tài nguyên chiến lược của Venezuela.

Từ ngày 3 tháng 1, Venezuela được điều khiển một cách gián tiếp từ Mỹ khi Tổng thống Nicolás Maduro bị bắt giữ trong một chiến dịch phối hợp bởi một số thành viên chế độ và được đưa đến New York để xét xử. Sự kiện này cùng với những ảnh hưởng khủng khiếp từ trận địa chấn ngày 24 tháng 6 khiến cho chế độ do Hugo Chávez thiết lập từ năm 1999 chỉ còn lại khả năng duy trì bằng sự đàn áp và tích lũy lợi ích cá nhân.

Tác động trực tiếp của các sự kiện Venezuela làm đẩy nhanh quá trình khủng hoảng ở Cuba. Sự thiếu hụt nhiên liệu làm các chuyến bay du lịch đến đảo quốc này bị hủy bỏ, nhiều khách sạn đóng cửa hoàn toàn, trong đó có mạng lưới khách sạn Meliá. Đây là dấu hiệu rõ ràng cho sự kết thúc của chính sách thu hút khách du lịch vào một vùng tạo ra bong bóng kinh tế mà chính người dân Cuba không thể tiếp cận.

Cả Venezuela và Cuba hiện là mục tiêu chính trong kế hoạch của Marco Rubio nhằm củng cố vị trí ứng viên tổng thống Mỹ, trong bối cảnh sự tan rã của chủ nghĩa dân túy từng chi phối nhiều quốc gia Nam Mỹ với những sắc thái khác nhau, dù nhìn chung đều để lại di sản đổ nát về cả vật chất lẫn thể chế.

Khác với mục tiêu lâu dài của Mỹ đối với Venezuela và Cuba, Nicaragua - một quốc gia có tầm quan trọng chiến lược thấp hơn - lại thắt chặt chế độ độc tài theo mô hình gia đình Somoza. Tổng thống Daniel Ortega, người đã liên tục nắm quyền từ năm 2007, tuyên bố hủy bỏ tất cả các cuộc bầu cử từ nay về sau, khẳng định ông và phu nhân sẽ tiếp tục cai trị đất nước bằng quyền lực tuyệt đối.

Trong lúc Cristina Kirchner có thời gian nhìn lại quá khứ, bà có quyền tự hỏi nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của các đồng minh chính trị từng tạo nên ảnh hưởng của mình. Chủ nghĩa Kirchner đã dẫn dắt phe phái chính trị Argentina đi xa ra khỏi hệ thống chính trị quốc tế quen thuộc, phá vỡ các cân bằng cũ mà các phiên bản khác của chủ nghĩa Peron chưa từng dám phá vỡ.

Đáng chú ý là mối quan hệ thân thiết mà chính quyền Kirchner thiết lập với Cuba, một quốc gia có cơ chế quản trị nghiêm ngặt, và đã bỏ qua các vi phạm nhân quyền nghiêm trọng trong khi ca ngợi thành tựu giáo dục và y tế của cách mạng Cuba. Cristina Kirchner cùng con gái cũng đã nhận sự chăm sóc y tế tại Cuba như một nơi trú ẩn xuất phát từ những lo ngại cá nhân.

Mối liên hệ mật thiết với Hugo Chávez và sau này là Nicolás Maduro đã tạo ra các công việc làm ăn tài chính lớn, đồng thời mở rộng các mối quan hệ với Nga và Iran, kể cả với chế độ Iran bị cho là chịu trách nhiệm trong một cuộc tấn công khủng bố nghiêm trọng trong lịch sử Argentina. Trong đại dịch, những mối quan hệ này tiếp tục được kích hoạt khi Argentina ưu tiên mua vaccine Nga thay vì Mỹ. Trước đó, trong nhiệm kỳ cuối cùng của Kirchner, một thỏa thuận gây tranh cãi với Iran được ký kết nhằm đảm bảo miễn truy tố liên quan đến vụ tấn công khủng bố AMIA 32 năm trước.

Trong khi Kirchner chủ yếu gắn bó với khuynh hướng cánh tả, Brazil đã duy trì một chính sách ngoại giao cân bằng và thực dụng với các biến động chính trị liên tục trong nước. Từ Fernando Henrique Cardoso đến Lula và sau đó là Bolsonaro, Brazil luôn tránh phá vỡ quan hệ đối tác lâu dài với Mỹ đồng thời củng cố vị thế kinh tế trong khu vực và thế giới, hợp tác với các quốc gia BRICS khác như Trung Quốc và Nga.

Sự thân thiết của Kirchner với Lula được xem là thái quá và thiếu thực tế khi Argentina cuối cùng đã nghiêng về phía các chính sách và mối quan hệ cứng rắn hơn với Chávez và Maduro. Trong khi đó, Brazil vẫn giữ nguyên lập trường của mình, bất chấp các thay đổi chính trị nội bộ.

Nhà chính trị đối lập Javier Milei hiện có cơ hội chính trị tương tự Kirchner nhưng ở hướng ngược lại, hy vọng vào con trai Bolsonaro để thế chỗ Lula trên chính trường Brazil. Milei dự định sẽ tiến hành chiến dịch vận động tại Argentina, một quyết định được đánh giá là sai lầm bởi trước đây Lula từng nỗ lực vận động ủng hộ cho Kirchner tại quốc gia này và không thành công.

Bài học rút ra là các mối quan hệ chính trị dựa trên sự cảm tình có thể không đem lại lợi ích thực sự cho quốc gia đại diện, và sự ảo tưởng về tầm ảnh hưởng lãnh đạo khu vực có thể bị chính những cường quốc như Mỹ bác bỏ mạnh mẽ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.