Chính phủ Nigeria không nên đánh lừa khi thu nhập các bang không thực sự tăng

Người dân Nigeria hiện nay dễ dàng bị chính phủ liên bang đánh lừa khi cho rằng các bang nhận phân bổ ngân sách hàng tháng tăng lên nên trở nên giàu có hơn. Tuy nhiên, thực tế chỉ có một số bang như Lagos, Abia, Adamawa và Zamfara có thành tích nổi bật, còn phần lớn bang khác vẫn gặp nhiều khó khăn, không có nhiều tiến triển bất chấp lượng phân bổ tăng lên. Điều này xuất phát không hoàn toàn từ lỗi của các bang, bởi các nguyên tắc kinh tế không thể bị thao túng bởi các tuyên truyền chính quyền.

Các bang và Khu Thủ đô Liên bang (FCT) hiện nhận chia sẻ phần lớn hơn trong phân bổ ngân sách hàng tháng, nhưng ngoại trừ Lagos, hầu hết các bang vẫn đang chật vật để thanh toán các khoản chi phí của mình. Những tác động của lạm phát khiến giá hàng hóa và dịch vụ tăng cao trên toàn quốc cũng ảnh hưởng không ngoại lệ đến cả các cấp chính quyền.

Chính phủ hiện đang thúc đẩy một số thông tin không chính xác, tạo ra hai nhóm người tin theo: những kẻ không hiểu biết về kinh tế và kẻ cố tình gây rối. Một ví dụ là tuyên bố rằng Nigeria đã trả hết nợ với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), được xem như dấu hiệu tiến bộ. Thực tế, điều chính phủ đã làm là vay với lãi suất cao hơn để trả cho các khoản vay lãi suất thấp hơn của IMF, khiến tổng nợ công hiện nay lên đến 160 nghìn tỷ Naira, cao hơn thời điểm trước khi trả nợ IMF.

Khái niệm sức mua là yếu tố cần thiết để đánh giá thực trạng tài chính hiện nay. Ví dụ, năm 1974, mức lương của một quản lý trong công ty đa quốc gia là 630 Naira, khi tỷ giá là 0,7 Naira đổi 1 USD. Hiện nay, để tương đương về sức mua, mức lương này phải lên đến 1.260.000 Naira mỗi tháng, phần lớn vượt xa thực tế trả. Giá cả tăng mạnh làm giảm giá trị thực của đồng Naira, khiến nhiều khoản thu nhập được tăng danh nghĩa but lại suy giảm giá trị thực.

Trong bối cảnh đó, việc đánh giá sự giàu có của các bang dựa trên số liệu phân bổ ngân sách đơn giản là thiếu chính xác và không phản ánh được áp lực chi phí hàng ngày.

Chính phủ Liên bang chỉ giải ngân khoảng 5% trong tổng ngân sách hơn 54 nghìn tỷ Naira dành cho đường bộ trong ba năm qua, đồng thời cũng cấp dưới 7% ngân sách vốn cho các bộ lĩnh vực y tế và quốc phòng. Tuy nhiên, số phân bổ cho các bang vẫn tiếp tục tăng mỗi năm kể từ năm 2023, không phải do giảm phân bổ mà nguyên nhân là sức mua tiền giảm do lạm phát tăng cao.

Chi phí lạm phát trung bình khoảng 25% mỗi năm, giá nhiên liệu, cước gọi điện thoại, tiền điện tăng đến hơn 300% so với tháng 5 năm 2023. Giá vé máy bay tuyến Lagos - Abuja đã tăng gần gấp đôi trong một năm từ mức 70-80 nghìn Naira lên 160-190 nghìn Naira. Giá xi măng, nhiên liệu và nhiều vật liệu xây dựng khác cũng tăng mạnh. Các chính quyền bang không thể kiểm soát được giá cả leo thang nhưng vẫn phải chi những khoản lớn cho hoạt động mua sắm, dẫn đến khó khăn tài chính.

Chi phí trả nợ công các bang cũng tăng cao, bị ảnh hưởng bởi chính sách lãi suất của Ngân hàng Trung ương Nigeria (CBN), gây áp lực nhiều hơn lên ngân sách. Ngoài ra, tình hình an ninh trật tự phức tạp khiến nhiều bang phải chi tiêu thêm chi phí không kế hoạch, làm tình hình càng trở nên khó khăn hơn.

Số liệu cho thấy tỷ lệ dân nghèo tăng lên tới 79% dân số Nigeria, càng tạo thêm áp lực lên ngân sách các bang ở các mặt như giáo dục, khi nhiều phụ huynh rút con khỏi trường tư sang công lập. Các bang cần phân bổ nhiều nguồn lực hơn trong bối cảnh điều kiện kinh tế ngày càng khó khăn.

Chính phủ liên bang và các bang đều đang thu ngân sách tăng, nhưng điều đó chưa chuyển hóa thành cải thiện dịch vụ công. Việc chỉ trích các bang thiếu năng lực trong khi Chính phủ lại kiểm soát các chính sách kinh tế vĩ mô và chịu trách nhiệm về những thất bại là thiếu công bằng.

Những nỗ lực cải cách cần được thực hiện một cách thực chất và bền vững, cùng với việc nâng cao nhận thức về kinh tế đối với người dân, để tránh bị lợi dụng bởi các thông tin xuyên tạc gây rối trật tự xã hội.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.