Bộ trưởng Tài chính Nigeria giải thích tăng nợ công do mất giá đồng Naira, không phải vay mượn mới

Ngày Monday, Bộ trưởng Tài chính và Điều phối Kinh tế Nigeria, Taiwo Oyedele, trình bày trước Ủy ban Tài chính Thượng viện về tình hình kinh tế, đặc biệt nhấn mạnh nguyên nhân dẫn tới sự tăng trưởng nợ công của quốc gia. Ông Oyedele giải thích rằng phần lớn mức tăng nợ công kể từ khi Chính phủ của Tổng thống Bola Tinubu tiếp quản không phải do việc Chính phủ vay mới mà chủ yếu do việc đồng nội tệ Naira giảm giá mạnh so với ngoại tệ và một số điều chỉnh kế toán trong ghi nhận nợ công.

Trước đó, Thượng nghị sĩ Adamu Aliero từ Kebbi Central đã đặt câu hỏi dựa trên các thông tin cho rằng Chính phủ Tinubu đã vay thêm khoảng 80 nghìn tỷ Naira bên cạnh khoảng 75 nghìn tỷ Naira nợ công kế thừa từ chính quyền trước đó. Bộ trưởng Tài chính phản bác lại cách so sánh trực tiếp đã gây hiểu nhầm về quy mô vay mượn của Chính phủ hiện tại.

Ông Oyedele cho biết việc Chính phủ báo cáo nợ công bằng đồng Naira khiến giá trị các khoản nợ nước ngoài gia tăng đáng kể khi tỷ giá ngoại tệ so với Naira biến động. Cụ thể, chỉ riêng việc tái đánh giá theo tỷ giá ngoại tệ đã khiến giá trị nợ công tăng thêm hơn 40 nghìn tỷ Naira.

Bên cạnh đó, một yếu tố quan trọng khác là việc Chính phủ đã đưa các khoản vay tạm ứng từ các chính quyền trước theo hình thức chứng khoán hoá (securitisation) với sự phê duyệt của Quốc hội, tăng thêm khoảng 33 nghìn tỷ Naira vào sổ sách nợ chính thức. Quy trình này không phải là vay mới mà là việc ghi nhận các khoản nợ tồn đọng vào mục nợ công chính thức, qua đó làm tăng báo cáo nợ công một cách đáng kể.

Bộ trưởng Oyedele cho biết phần lớn khoản vay trong nước hiện nay được sử dụng để tái cấp vốn cho các khoản nợ đến hạn thay vì tạo thêm nợ mới, khẳng định đây là phương thức quản lý nợ hiệu quả nhằm đáp ứng nghĩa vụ thanh toán thay vì vay nợ mở rộng.

Ông cũng nhấn mạnh Chính phủ Tổng thống Tinubu luôn theo đuổi chiến lược vay thận trọng với mục tiêu ưu tiên đầu tư vào cơ sở hạ tầng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dài hạn, đồng thời duy trì mức nợ trong tầm kiểm soát. Ông cho rằng mọi khoản nợ, dù là bằng đồng Naira hay đô la Mỹ, phải được dùng để tạo ra giá trị lớn hơn giá trị của khoản nợ đó.

Bên cạnh việc thảo luận về nợ, các Thượng nghị sĩ còn bày tỏ lo ngại về tiến độ giải ngân phần vốn đầu tư thuộc ngân sách năm 2026 hiện còn chậm. Thượng nghị sĩ Tahir Monguno và ông Aliero chỉ trích việc chậm triển khai các dự án vốn đầu tư và kêu gọi đẩy nhanh tiến độ thực hiện.

Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính Thượng viện, ông Sani Musa, cho biết sau cuộc họp kín với Bộ trưởng và các chuyên gia kinh tế, Quốc hội sẽ tăng cường giám sát việc thực hiện ngân sách. Ông Musa tiết lộ Chính phủ và Quốc hội đang xem xét chuyển đổi sang hệ thống ngân sách dựa trên hiệu quả và ưu tiên, đồng thời cải cách quy trình chi trả cho nhà thầu nhằm nâng cao hiệu quả thi công các dự án.

Nợ công của Nigeria đã tăng nhanh trong những năm gần đây, thể hiện qua thâm hụt tài khóa, biến động tỷ giá và việc chính thức ghi nhận các nghĩa vụ tài chính tồn đọng của Chính phủ. Sau khi thị trường ngoại hối được tự do hóa vào năm 2023, đồng Naira mất giá mạnh so với các đồng tiền quốc tế chủ chốt, làm tăng giá trị đồng Naira của nợ nước ngoài dù không có mức vay ngoại tệ mới tương đương.

Chính phủ liên bang Nigeria luôn khẳng định chiến lược vay nhằm tài trợ cho các dự án thiết yếu, thúc đẩy cải cách kinh tế và cải thiện khả năng thu ngân sách, đồng thời duy trì sự bền vững về nợ. Tuy nhiên, vấn đề nợ công vẫn tiếp tục được các nhà lập pháp và chuyên gia kinh tế theo dõi chặt chẽ liên quan đến tác động tài chính, chi phí trả nợ và hiệu quả thực hiện ngân sách.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.