Tư thế ngủ đứng thẳng đặc biệt của cá nhà táng
Cá nhà táng được biết đến là một trong những loài sinh vật biển thông minh và lớn nhất đại dương. Khác với đại đa số động vật biển ngủ nằm ngang, cá nhà táng lại nghỉ ngơi trong tư thế đứng thẳng, với phần đầu hướng lên trên mặt biển và thân thể thẳng đứng dưới nước. Thói quen này giúp chúng duy trì hơi thở dễ dàng khi tỉnh dậy và tránh chịu ảnh hưởng mạnh của sóng biển. Hơn nữa, tư thế này còn hạn chế việc cá nhà táng bị trôi sâu, tránh hao tổn năng lượng cho việc điều chỉnh vị trí giữa đại dương rộng lớn.
Giải pháp dùng bóng khí để duy trì trạng thái lơ lửng
Các nhà nghiên cứu từ Đại học St Andrews và Université de Neuchâtel đã phát hiện ra cơ chế điều chỉnh độ nổi kỳ lạ của cá nhà táng khi ngủ. Trong quá trình nghỉ ngơi, loài cá nhà táng thải ra các bóng khí nhỏ để điều hòa độ nổi, giúp chúng duy trì trạng thái lơ lửng gần như không trọng lượng ngay dưới mặt nước. Tính chất này rất quan trọng bởi cá nhà táng có đầu lớn chứa một bộ phận đặc biệt chứa dầu spermaceti, hỗ trợ nổi tự nhiên khiến chúng có xu hướng nổi lên trên.
Do đặc điểm này, cá nhà táng phải đối mặt với thách thức khi nghỉ ngơi gần bề mặt, khi áp suất thay đổi làm khí trong phổi giãn nở. Việc thả bóng khí được coi là cách thức để cân bằng áp suất và giữ cho cá nhà táng không trôi lên mặt nước hay chìm xuống sâu.
Phương pháp nghiên cứu và phát hiện mới
Để khám phá bí mật này, các nhà khoa học đã đặt các thiết bị gắn lên cá nhà táng ngoài khơi Na Uy. Những thiết bị này sử dụng miếng dán hút nhẹ, ghi nhận chi tiết các chuyển động và âm thanh của cá khi chúng nghỉ ngơi và di chuyển dưới đại dương. Dữ liệu ghi được cho thấy âm thanh đặc trưng của việc thả bóng khí xuất hiện rõ ràng trong lúc cá ngủ.
Khi kết hợp dữ liệu âm thanh với chuyển động, các nhà nghiên cứu xác nhận rằng các bóng khí được thải ra giúp cá nhà táng kiểm soát độ nổi của chúng một cách tinh vi, gần như đạt đến trạng thái trung hòa trọng lượng khi nghỉ ngơi. Đây là một khả năng điều chỉnh độ nổi trong trạng thái ngủ vẫn chưa từng thấy ở các loài động vật khác, đặc biệt là động vật trên cạn.
Ý nghĩa sinh học của việc thả bóng khí khi ngủ
Giáo sư Patrick Miller thuộc Đơn vị Nghiên cứu Động vật Biển của Đại học St Andrews cho biết: "Cá nhà táng có khả năng điều chỉnh độ nổi khi ngủ thông qua việc xả khí, một hành vi rất khác biệt và tinh tế so với những gì được biết về các động vật có vú khác." Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các khoảng lặn nghỉ ngơi của cá nhà táng bắt đầu với lượng khí trong phổi ít hơn so với lúc chúng lặn sâu săn mồi, giúp duy trì vị trí ổn định khi ngủ.
Bên cạnh đó, các nhà khoa học cho rằng việc thả bóng khí còn có thể đóng vai trò trong quá trình trao đổi khí, giúp loại bỏ carbon dioxide hoặc nitơ dư thừa từ các mô ra phổi. Nếu đúng, khám phá này sẽ góp phần hiểu sâu hơn về cách cá nhà táng thích nghi với áp lực vật lý khi lặn sâu và giữ hơi thở dưới nước trong thời gian dài.
Ảnh: istock, Journal of Experimental Biology
Những điều bổ ích từ bài viết
- Cá nhà táng là loài cá voi duy nhất nghỉ ngơi trong tư thế đứng thẳng dưới nước.
- Chúng thả bóng khí để điều chỉnh độ nổi, giữ trạng thái lơ lửng khi ngủ.
- Đầu cá nhà táng chứa dầu spermaceti giúp tăng độ nổi nhưng cũng đặt ra thách thức khi ngủ gần mặt nước.
- Thiết bị gắn lên cá ngoài khơi Na Uy ghi nhận âm thanh thả bóng khí trong lúc cá ngủ.
- Việc thả bóng khí có thể liên quan đến cơ chế trao đổi khí, giảm áp lực khi lặn sâu và ngủ lâu dưới nước.
Đăng ký bản tin QMVN
Nhận tin tổng hợp mỗi sáng - chỉ những bài đáng đọc, không spam.
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.
