Loài xâm nhập gây thiệt hại nặng nề hơn tại các nước thu nhập thấp và trung bình ở Global South

Loài xâm nhập là những sinh vật như thực vật hoặc động vật di chuyển qua các phương tiện vận tải như máy bay và tàu hàng tới các môi trường mới, nơi chúng không bị kiểm soát bởi các đối tượng gây hạn chế như trong môi trường tự nhiên ban đầu. Chính vì vậy, chúng có thể phát triển nhanh chóng và gây thiệt hại lớn cho hệ sinh thái. Ví dụ điển hình là loài bèo tây (water hyacinth), một loài thực vật phát triển nhanh chóng phủ kín các hồ nước, ngăn ánh sáng tới đáy hồ, làm cá chết và khiến nghề đánh cá địa phương phải từ bỏ.

Trước đây, các nghiên cứu về tác động loài xâm nhập chủ yếu tập trung ở các nước giàu tại Bắc Mỹ và châu Âu, khiến nhiều người nhầm tưởng rằng các nước phát triển chịu ảnh hưởng nhiều hơn. Tuy nhiên, thực tế không như vậy.

Phân tích mới của các nhà khoa học, dẫn đầu bởi nhà sinh thái học Sven Bacher từ Đại học Fribourg, tiến hành so sánh hơn 22.000 trường hợp những thay đổi trong môi trường do các loài xâm nhập gây ra trên toàn cầu. Phương pháp của họ cho phép đo lường và so sánh mức độ tác động giữa các khu vực khác nhau.

Kết quả cho thấy các quốc gia trong Global South, tập trung chủ yếu ở châu Phi, Mỹ Latinh và một số vùng tại châu Á, chịu tác động mạnh hơn hẳn so với các nước thuộc Global North. Điều này được lý giải bởi nhiều nguyên nhân, trong đó có việc các cộng đồng ở những nước này phụ thuộc nặng nề vào tài nguyên thiên nhiên và thiếu công cụ cũng như nguồn lực để ứng phó và thích nghi với sự thay đổi do loài xâm nhập gây ra.

Nhà sinh thái học Anibal Pauchard từ Đại học Concepcion (Chile) nhận định năng lực phản ứng của chính phủ là yếu tố then chốt ảnh hưởng mức độ tác động. Các quốc gia có năng lực hạn chế thường bị thiệt hại nghiêm trọng hơn. Bên cạnh đó, họ cũng sở hữu đa dạng sinh học phong phú cần được bảo vệ, trong khi các nước châu Âu đã trải qua nhiều biến đổi lâu dài trong hàng trăm năm, nên hệ sinh thái đã ổn định hơn.

Ví dụ khác là cây bạch đàn, loài thực vật xâm lấn không chỉ ở châu Mỹ Latinh mà còn cả châu Phi. Cây bạch đàn tiêu thụ nhiều nước, trong khi ở các quốc gia phát triển, người ta có thể khai thác nước từ nguồn xa hơn, thì tại các nước thuộc Global South, cộng đồng địa phương rất phụ thuộc vào nguồn nước gần bên.

Nghiên cứu cho thấy vấn đề loài xâm nhập là thách thức toàn cầu, nhưng các cách thức giải quyết cần được điều chỉnh phù hợp với hoàn cảnh của từng khu vực. Sự hợp tác giữa Global North và Global South là yếu tố quan trọng để chia sẻ nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm nhằm giảm thiểu thiệt hại của các loài xâm nhập cho hệ sinh thái và cộng đồng phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.