Isaac Moreno: Nếu đế chế La Mã không sụp đổ, con người đã chinh phục Mặt Trăng từ năm 1000

Quan niệm cho rằng kỹ thuật và kiến thức luôn tiến bộ liên tục qua các thế hệ đã bị lịch sử công trình kỹ thuật bác bỏ. Tây phương từng có lúc sở hữu hệ thống dẫn nước tinh vi như cống dẫn nước và ống dẫn áp suất, cùng với mạng lưới đường bộ cho xe ngựa vận hành trơn tru. Tuy nhiên, theo Isaac Moreno, một sử gia kiêm kỹ sư công trình cầu đường, tất cả những thành tựu này đã bị gián đoạn hơn một thiên niên kỷ sau khi Đế chế La Mã sụp đổ.

Trong một cuộc phỏng vấn tại kênh kỹ thuật số Vaquero Podcast, ông trích dẫn câu nói nổi tiếng của Carl Sagan: "Nếu Đế chế La Mã không ngã, con người đã đến Mặt Trăng từ năm 1000". Ý kiến này phản ánh chiều sâu cũng như sự nghiêm trọng của việc gián đoạn kỹ thuật kéo dài nửa thiên niên kỷ, làm chậm bước tiến khoa học và công nghệ châu Âu.

Isaac Moreno phân tích rằng nguyên nhân chính khiến kỹ thuật không thể tiếp tục phát triển là do các vương quốc nhỏ manh mún kế tục vùng đất đế chế La Mã thiếu khả năng thuê nhân lực kỹ thuật lành nghề. Những quốc gia này cũng không có động lực duy trì cơ sở hạ tầng như đường giao thông hay hệ thống thuỷ lợi, khiến các công trình nhanh chóng xuống cấp hoặc bị bỏ hoang.

Chuyên gia này mô tả giai đoạn này như một "thời kỳ ngủ đông", trong đó trình độ kỹ thuật của con người bị giảm sút nghiêm trọng, đến mức "người ta leo lên cây và chỉ trở lại mặt đất vào thế kỷ 19". Điều này cho thấy sự tụt lùi lớn về kỹ thuật và kiến thức xây dựng, thiết kế công trình.

Một điểm nhấn được Moreno đưa ra là việc người ta thường đánh giá thấp tốc độ hư hỏng của các công trình công cộng nếu không được bảo trì thường xuyên. Ví dụ, một cống dẫn nước nếu không được bảo dưỡng có thể hỏng rất nhanh chóng, trong khi đường sá cũng không thể duy trì lâu dài mà không có sự chăm sóc thường xuyên.

Về mặt tài liệu, hầu như không còn sách hướng dẫn kỹ thuật của La Mã tồn tại đến ngày nay. Moreno cảnh báo rằng các tài liệu kỹ thuật về kỹ thuật xây dựng của thời La Mã gần như biến mất, và vị trí của chúng chủ yếu được biết qua vài bản chép tay. Một ví dụ là sách của Vitruvius, cũng chỉ nhắc đến vài công cụ và lý thuyết cơ bản một cách rất hạn chế.

Về đường bộ, dù đường La Mã được thiết kế phù hợp cho xe ngựa, nhưng chỉ còn lại một số mảnh nhỏ lưu lại, giống hóa thạch, làm chứng minh cho độ kỳ diệu của hệ thống này. Phải đến thế kỷ 19, Tây phương mới thực sự xây dựng lại các hệ thống đường bộ quy mô rộng rãi và hiện đại.

Sự suy tàn và thất truyền kiến thức kỹ thuật của Đế chế La Mã không chỉ gây khó khăn về kinh tế và quân sự cho các quốc gia kế tục mà còn làm trì hoãn bước tiến kỹ thuật của nhân loại trong nhiều thế kỷ, dẫn tới khoảng cách lịch sử so với các phát minh hiện đại ngày nay.