Di tích cộng đồng nông nghiệp lịch sử tại Tambov bị phá hủy trước lễ tưởng niệm

Tại làng Leninskiy (trước đây gọi là Iry), thuộc tỉnh Tambov, nước Nga, từng tồn tại một công trình kiến trúc quan trọng gắn liền với cộng đồng nông nghiệp đa quốc tịch được thành lập từ năm 1922. Ngôi nhà kiến trúc sư Giovanni Fanfaroni là một trong những biểu tượng còn lại của khu cộng đồng này, nơi từng đón tiếp nhiều cư dân từ Mỹ, Úc, Anh, Đức, Ý và Ba Lan cùng sinh sống và làm việc dưới mô hình cộng đồng xã hội chủ nghĩa. Công trình này từng được xây dựng theo dự án của Fanfaroni, người gốc Ý chuyển đến Nga sau Thế chiến I và góp phần thiết kế nhiều công trình trong cộng đồng.

Đây không chỉ là nơi cư trú mà còn là dấu ấn quan trọng cho thấy sự giao thoa văn hóa và kỹ thuật canh tác tiên tiến do những người nhập cư mang lại. Trước Cách mạng, tòa nhà là nơi làm việc của một quản nhà và dần trở thành địa điểm nổi bật trong khu di sản của tỉnh Tambov.

Cộng đồng Iry, sau này được gọi là cộng đồng Irskaya, được thành lập với sự tham gia của hơn 40 gia đình nhập cư từ Mỹ, Úc, Anh và nhiều quốc gia khác. Những người này được đào tạo kỹ thuật nông nghiệp hiện đại và trở về Liên Xô theo lời kêu gọi của chính quyền Bolshevik nhằm phát triển mô hình cộng đồng nông nghiệp lấy cảm hứng từ phương Tây. Nhà văn đoạt Nobel Bernard Shaw từng tới thăm cộng đồng này năm 1931 và ca ngợi đây là mô hình xã hội có thể giúp vượt qua khủng hoảng.

Kiến trúc sư Fanfaroni đóng vai trò lãnh đạo việc xây dựng các công trình thiết yếu cho cộng đồng như nhà ở, xưởng sản xuất, tháp nước, nhà máy cưa gỗ, và thậm chí là nhà máy điện với thiết kế đặc trưng. Ông cũng tạo ra các tác phẩm điêu khắc trang trí làm phong phú thêm vẻ đẹp ngôi làng.

Người đứng đầu ban chấp hành chi nhánh Tambov của Hội Kiến trúc sư Nga, ông Boris Averochkin, bày tỏ sự đau lòng khi toà nhà bị phá hủy, đặc biệt là vì đây là một trong số rất ít công trình còn sót lại từ di sản Maria von Reitern.

Công trình này không nằm trong danh sách bảo vệ nhà nước và thuộc sở hữu cá nhân. Một nhóm tình nguyện viên mong muốn mua lại và bảo tồn tòa nhà nhưng gặp khó khăn vì diện tích "vỏ" công trình được mua bằng quỹ hỗ trợ hộ gia đình, nên không thể chuyển nhượng. Nhóm này đã dọn dẹp khu vực, chuẩn bị kế hoạch dựng bia tưởng niệm với thiết kế đơn giản nhưng ý nghĩa sâu sắc, song mọi nỗ lực đều không thành.

Sau vụ phá hủy, chỉ còn lại rất ít dấu tích của các công trình do Fanfaroni xây dựng. Một số công trình như nhà ăn cộng đồng vẫn đang xuống cấp nghiêm trọng. Các di tích khác như nhà máy điện còn có thể tham quan trong khi một số nhà máy cưa và khách sạn cũ không được phép tiếp cận.

Phản ứng của cộng đồng và các nhà bảo tồn cho thấy sự thiếu nhận thức về giá trị di sản trong khu vực. Một số ý kiến cho rằng có thể có sự cố tình phá hủy do động cơ thương mại hoặc thiếu hiểu biết, gây ra sự mất mát lớn cho lịch sử và văn hóa địa phương.

Cộng đồng nông nghiệp Irskaya được thành lập năm 1922 với hơn 100 tình nguyện viên từ 13 quốc tịch cùng nhau phát triển nền nông nghiệp hiện đại. Họ đã đóng góp những công nghệ và thiết bị tiên tiến để đạt được năng suất vượt trội so với nông dân địa phương. Mô hình này đã thu hút hàng ngàn khách tham quan hàng năm và được coi là dự án xã hội tiêu biểu của thời kỳ đó.

Tuy nhiên, đến năm 1938, cộng đồng chuyển đổi thành hợp tác xã nông nghiệp mang tên Lenin, và nhiều người nhập cư đầu tiên đã bị đàn áp trong các cuộc trấn áp chính trị. Hợp tác xã vẫn phát triển cho đến những năm cuối của Liên Xô, với các thiết bị nhập khẩu từ Mỹ phục vụ sản xuất suốt cả thế kỷ.

Những mất mát gần đây cho thấy sự cấp thiết trong việc bảo vệ và tôn tạo các di tích lịch sử có giá trị, nhằm giữ gìn ký ức và truyền thống cho thế hệ tương lai.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.