Quỹ Khoa Học Quốc Gia Mỹ ngăn cấm hợp tác với các tổ chức Trung Quốc trong danh sách hạn chế

Những điểm chính

• NSF cấm các dự án hợp tác với tổ chức nghiên cứu Trung Quốc trong danh sách hạn chế của Mỹ.

• Hạ viện Mỹ dưới sự lãnh đạo của đảng Cộng hòa thúc đẩy hạn chế quan hệ học thuật với Trung Quốc vì lo ngại an ninh.

• Chính sách mới thay thế khung quản lý rủi ro TRUST trước đây, chuyển sang cấm tổng thể các hợp tác được tài trợ liên bang.

• Hơn 50% bài báo khoa học hợp tác với Trung Quốc từ 2023-2025 liên quan tới các đơn vị quốc phòng Trung Quốc theo báo cáo Ủy ban Đặc biệt.

• Chính sách sẽ có hiệu lực từ năm tài chính liên bang 2027 và hướng đến bảo vệ nghiên cứu và đổi mới được tài trợ bởi ngân sách Mỹ.

Chính sách mới của Quỹ Khoa Học Quốc Gia Mỹ hướng tới an ninh quốc gia

Quỹ Khoa Học Quốc Gia Hoa Kỳ (NSF) vừa thông báo sẽ ngừng tài trợ cho các dự án hợp tác với những tổ chức nghiên cứu Trung Quốc nằm trong danh sách bị hạn chế của chính phủ Mỹ. Quyết định này đánh dấu sự chuyển đổi quan trọng từ việc cân nhắc giữa rủi ro an ninh và lợi ích hợp tác quốc tế sang một chính sách cấm hoàn toàn nhằm tránh những rủi ro về bảo vệ quốc gia.

Động thái này phù hợp với xu thế rộng lớn hơn của Hạ viện Mỹ dưới sự dẫn dắt của các nghị sĩ đảng Cộng hòa nhằm hạn chế các mối quan hệ học thuật giữa Mỹ và Trung Quốc, vì lo ngại rằng những liên kết này có thể thúc đẩy phát triển công nghệ và quân sự của Bắc Kinh.

Phản hồi và cơ sở của chính sách

Thông báo công khai được đăng tải trên trang web của NSF hồi tuần trước cho biết cơ quan này sẽ không dùng ngân sách liên bang để tài trợ cho các cơ sở hoặc cá nhân thuộc danh sách bị hạn chế, bao gồm các trường đại học và viện nghiên cứu ở Trung Quốc. John Moolenaar, Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt về Đảng Cộng sản Trung Quốc của Hạ viện, đánh giá chính sách này là “đáng khen và hợp lý”, đồng thời nhấn mạnh đây là cách bảo vệ các nghiên cứu và đổi mới được tài trợ bằng tiền thuế của người dân Mỹ.

Moolenaar cũng kêu gọi các cơ quan liên bang khác học theo bước đi của NSF và Bộ Quốc phòng Mỹ trong việc cấm cấp ngân sách cho các đơn vị bị coi là rủi ro về an ninh quốc gia hoặc vi phạm nhân quyền.

Chuyển hướng từ quản lý rủi ro đến cấm hoàn toàn

Trước đây, chỉ mới cách đây hai năm, NSF áp dụng một khung quản lý rủi ro có tên Trusted Research Using Safeguards and Transparency (TRUST) nhằm đánh giá từng dự án để giảm thiểu nguy cơ an ninh. Tuy nhiên, Chính sách mới cho thấy sự chuyển dịch sang cấm hoàn toàn hợp tác với đối tượng bị liệt vào diện hạn chế.

Rebecca Spyke Keiser, Giám đốc An ninh Nghiên cứu của NSF hiện cũng đang giữ vai trò quyền Chánh Văn phòng, từng nhấn mạnh cần cân bằng giữa an ninh nghiên cứu và hợp tác quốc tế vì mục tiêu đổi mới của Mỹ. Dù vậy, bà cũng thừa nhận Mỹ không thể dẫn đầu khoa học nếu chỉ tập trung loại trừ rủi ro an ninh một cách triệt để.

Chính sách cấm mới cũng yêu cầu những cá nhân giữ vai trò chủ chốt trong các dự án được NSF tài trợ không được giữ chức vụ, nhận hỗ trợ nghiên cứu hay phối hợp với các tổ chức bị hạn chế. Đây là một bước đi rõ ràng so với cách quản lý rủi ro dựa trên từng trường hợp cụ thể trước đây.

Tác động và bối cảnh rộng hơn của chính sách

Chính sách của NSF đồng bộ với nỗ lực từ Bộ Quốc phòng Mỹ, vốn cập nhật các sáng kiến an ninh nghiên cứu trong năm nay nhằm ứng phó với hợp tác có thể gây nguy cơ an ninh với Trung Quốc. Theo báo cáo từ Ủy ban Đặc biệt, có khoảng 1.400 bài báo khoa học được công bố từ giữa năm 2023 đến giữa năm 2025 có sự tham gia hợp tác của các tổ chức Trung Quốc.

Trong số này, hơn 700 bài (chiếm khoảng 50%) là hợp tác với các đơn vị liên kết với mạng lưới nghiên cứu và công nghiệp quốc phòng của Trung Quốc. Đây là lý do Mỹ phải thắt chặt kiểm soát các hoạt động hợp tác có thể hỗ trợ phát triển các lĩnh vực nhạy cảm tại Trung Quốc.

NSF cho biết các câu hỏi về chính sách có thể được gửi đến cơ quan này và dự kiến chính thức áp dụng từ năm tài chính liên bang 2027.

Chính sách mới này không chỉ là bước đi lớn trong bảo vệ an ninh quốc gia mà còn định hình lại cách tiếp cận hợp tác khoa học quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tiếp tục gia tăng.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách mới của NSF về hợp tác với tổ chức Trung Quốc là gì?

NSF cấm tài trợ các dự án hợp tác với tổ chức Trung Quốc trong danh sách bị hạn chế vì lý do an ninh quốc gia.

Tại sao Mỹ hạn chế hợp tác học thuật với Trung Quốc?

Mỹ lo ngại rằng các hợp tác này có thể hỗ trợ phát triển quân sự và công nghệ của Trung Quốc, gây nguy cơ an ninh.

Đây có phải là lần đầu tiên NSF áp dụng chính sách như vậy không?

Trước đây NSF có đưa ra khung đánh giá rủi ro TRUST nhưng chính sách mới chuyển sang cấm hoàn toàn các hợp tác với tổ chức bị hạn chế.

Khi nào chính sách mới của NSF có hiệu lực?

Chính sách dự kiến được áp dụng từ năm tài chính liên bang 2027.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.