Tại sao nhiều người Nigeria chần chừ điều trị nha khoa đến khi quá muộn

Nhiều người Nigeria bắt đầu đối mặt với các vấn đề răng miệng bằng những dấu hiệu nhẹ như đau nhức âm ỉ ở hàm, cảm giác chói răng khi tiếp xúc với đồ lạnh, hoặc sưng viêm xuất hiện qua đêm. Ban đầu, họ thường dùng paracetamol, ibuprofen, hoặc tự mua amoxicillin tại hiệu thuốc với hy vọng kháng sinh sẽ giúp ngăn ngừa nhiễm trùng.

Khi các biện pháp này không mang lại hiệu quả, họ có thể chuyển sang các phương pháp dân gian như ngậm rượu hoặc dùng các bài thuốc truyền thống theo lời khuyên từ hàng xóm. Trong hàng tuần, thậm chí vài tháng, nhiều người tiếp tục trì hoãn việc đến gặp nha sĩ với lời hứa trìu mến là sẽ đi khám "tuần sau".

Tuy nhiên, khi họ cuối cùng đến phòng khám, tình trạng bệnh lý đã tiến triển nghiêm trọng, gây đau đớn dữ dội khiến cuộc sống sinh hoạt như ăn uống, ngủ nghỉ bị ảnh hưởng.

Nhiễm trùng răng nếu không được điều trị kịp thời không chỉ giới hạn trong miệng mà còn có thể lan rộng sang các mô xung quanh, gây phù nề, làm tắc nghẽn việc nuốt, thở và trong trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến tử vong nếu không có can thiệp y tế cấp bách.

Các trường hợp này không xuất phát từ sự chủ quan hay thờ ơ mà phần lớn đến từ việc người bệnh phải chờ đợi hoặc không có điều kiện tiếp cận dịch vụ nha khoa chuyên nghiệp.

Tính đến năm 2022, Nigeria chỉ có 3.112 nha sĩ đăng ký trên tổng dân số hơn 220 triệu người. Tỷ lệ này tương đương khoảng một nha sĩ phục vụ cho 28.000 người, thấp xa so với chuẩn mực mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị.

Khoảng cách còn khác biệt rõ ràng giữa các vùng: phía Tây Nam tập trung nhiều nha sĩ nhất, trong khi đặc biệt ở Tây Bắc, tỷ lệ là một nha sĩ cho khoảng 254.000 người. Hàng triệu người Nigeria, đặc biệt ở vùng ngoại thành hay nông thôn, không những phải đối mặt với chi phí cao mà còn gặp khó khăn khi không có nha sĩ gần nơi sinh sống.

Tình trạng này càng trầm trọng khi nhiều nhân viên y tế được đào tạo rời Nigeria để tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp tốt hơn ở nước ngoài, làm giảm nguồn nhân lực chăm sóc sức khỏe ngày càng thiếu hụt.

Nhiều người trì hoãn việc khám chữa răng không phải vì thờ ơ mà do nhiều nguyên nhân phức tạp. Chi phí điều trị là rào cản lớn khi hầu hết các gói bảo hiểm y tế tại Nigeria chỉ chi trả rất ít hoặc không có dịch vụ nha khoa thường quy, buộc bệnh nhân phải tự chi trả toàn bộ cho các thủ thuật như khám, trám, nhổ răng.

Khi các nhu cầu thiết yếu như thực phẩm, học phí hay chi phí đi lại đã khiến ngân sách gia đình eo hẹp, đau răng thường không được ưu tiên cho đến khi đau quá mức không thể chịu đựng nổi.

Ngoài ra, các yếu tố văn hóa cũng ảnh hưởng khi nhiều người tin rằng bệnh nha khoa có thể do nguyên nhân tâm linh hoặc đau sẽ tự khỏi. Nỗi sợ hãi phổ biến về đau đớn, nhổ răng, nhận kết quả xấu hay chi phí vượt quá khả năng cũng khiến họ ngần ngại thăm khám.

Trong khi nhiều bệnh như sốt rét, cao huyết áp, sức khỏe bà mẹ, hay tiểu đường được trao đổi rộng rãi trong các chủ đề y tế quốc gia, sức khỏe răng miệng lại ít được quan tâm cho đến khi xảy ra các sự cố nghiêm trọng.

Dù Chính phủ Nigeria đã ban hành Chính sách Sức khỏe Răng miệng Quốc gia từ hơn một thập niên trước, nhiều cộng đồng vẫn khó tiếp cận dịch vụ nha khoa giá rẻ. Việc giáo dục và phòng ngừa các bệnh răng miệng cũng chưa được triển khai rộng rãi tương xứng với nhu cầu.

Mỗi ngày, các phòng nha tại Nigeria vẫn tiếp nhận nhiều ca nhiễm trùng răng nghiêm trọng có thể phòng tránh được, nhiều chiếc răng có thể cứu vãn nếu được xử lý sớm. Đau đớn có thể và nên được ngăn ngừa trước khi trở thành trường hợp khẩn cấp.

Kinh nghiệm thực tế cho thấy những ca cấp cứu nha khoa nghiêm trọng không bỗng nhiên xảy ra mà thường bắt đầu từ những cơn đau răng nhỏ lẻ kéo dài nhiều tuần hoặc vài tháng, khi mà người bệnh vẫn chờ đợi cơn đau tự biến mất. Do vậy, đau răng không nên bị xem nhẹ, vì nó có thể là cảnh báo của một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng đang phát triển âm thầm.

Mariam Olayode là trợ lý phẫu thuật nha khoa làm việc tại Lagos, Nigeria. Cô đã có các bài viết về sức khỏe răng miệng và tâm lý người bệnh được đăng trên BellaNaija và KevinMD, đồng thời điều hành trang thông tin www.oraltalkwithmariam.com.ng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.