Tù nhân Iran may môi im lặng tham gia đình công đói phản đối tăng mạnh án tử hình

Tại nhà tù Ghezel Hesar gần Tehran, khoảng 1.500 tù nhân đang chịu án tử hình đã tham gia một cuộc đình công đói kéo dài hai tuần để phản đối sự gia tăng số lượng các bản án tử hình nhằm vào họ, đặc biệt là các vụ án liên quan đến ma túy và các cáo buộc liên quan đến cuộc biểu tình chống chính phủ. Đợt đình công được khởi xướng sau khi sáu người bị kết án về tội ma túy bị chuyển vào phòng biệt giam trước khả năng bị hành hình.

Những đoạn video do các tổ chức nhân quyền ở nước ngoài chia sẻ cho thấy tù nhân ngồi trong hành lang, cầm các tấm biểu ngữ với dòng chữ “Không chấp nhận án tử hình” và đồng thanh hô vang “Hãy làm tiếng nói của chúng tôi”. Một đoạn video gây sốc ghi lại cảnh một tù nhân tự may môi mình bịt lại vì đến ngày thứ sáu của cuộc đình công, không có cán bộ nào phản hồi các yêu cầu của họ. Cảnh quay tiếp theo cho thấy tù nhân khác ngoài ống kính dùng kim chỉ để khâu môi người này.

Cuộc đình công lần này là bước đột phá mới trong chiến dịch phản đối các án tử hình do tù nhân tự tổ chức, bắt đầu từ tháng 1/2024 và lan rộng trong các trại giam trên toàn Iran. Năm nay chứng kiến số vụ tử hình tăng mạnh, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng gia tăng giữa Iran và Mỹ.

Theo tổ chức Iran Human Rights (IHRNGO) có trụ sở tại Oslo, ít nhất 424 vụ tử hình đã được thi hành trong năm nay, phần lớn liên quan đến các án ma túy. Trong tuần qua, hai người bị tử hình vì các cáo buộc “chống lại Thượng đế” liên quan đến cái chết của hai sĩ quan cảnh sát trong phong trào biểu tình chống chính phủ, tăng tổng số tuyên án tử hình cho 26 người có liên quan đến các cuộc biểu tình tháng 1/2024.

Ông Mahmood Amiry-Moghaddam, giám đốc Iran Human Rights, nhấn mạnh các tù nhân bị kết án tử hình do tội ma túy thường là những người bị gạt sang bên lề xã hội, tiếng nói bị lấn át. Năm ngoái, có ít nhất 795 người đã bị treo cổ vì các tội danh ma túy mà gần như không có phản ứng quốc tế hoặc chiến dịch truyền thông trong nước để bảo vệ họ. Cuộc đình công hiện tại là một hành động đầy can đảm của tù nhân với hy vọng gây áp lực lên cộng đồng quốc tế nhằm chấm dứt các án tử hình này.

Amnesty International cho biết các tòa án cách mạng ở Iran, độc quyền xử lý các vụ án an ninh quốc gia và tội phạm ma túy, thiếu sự độc lập và thường áp đặt các bản án nghiêm khắc, bao gồm cả tử hình, sau các phiên xét xử không công bằng.

Một tù nhân tham gia đình công cho biết với The Guardian: “Chúng tôi là những người phạm sai lầm chỉ để kiếm sống và hối hận sâu sắc về việc làm của mình. Trên thế giới này đâu có ai bị tử hình chỉ vì lỗi đầu tiên?”

Trong tháng 10/2025, một cuộc đình công tương tự đã từng diễn ra tại cùng nhà tù với hơn 1.500 tù nhân tham gia kéo dài 6 ngày, dẫn đến một chuyến thăm hiếm hoi của các cơ quan chức năng, nhưng theo các nhà hoạt động, điều kiện trong tù chưa được cải thiện đáng kể.

Luật sư nhân quyền Moein Khazaeli của trung tâm tư vấn pháp lý Dadban cho biết nhiều vụ án tử hình liên quan đến tội ma túy dựa trên các phiên xử không cung cấp quyền bào chữa đầy đủ, trong đó nhiều bị cáo không được tiếp cận luật sư hoặc bị cáo buộc sai do yếu tố sắc tộc hoặc điều kiện nghèo đói.

Người đứng đầu IHRNGO cho biết, nhiều án tử hình được áp dụng đối với các tội ma túy là do các nghi phạm thường là người vận chuyển cấp thấp, thường bị ép cung dưới hình thức tra tấn, chứ không phải những kẻ buôn bán ma túy lớn. Chính phủ Iran đã thừa nhận rằng án tử hình không ngăn chặn hiệu quả tội phạm ma túy hay nghiện ngập.

Đáng chú ý, chính sách đàn áp cũng lan rộng đến các tù nhân chính trị và những người bị bắt sau các cuộc biểu tình toàn quốc tháng 1/2024. Nhiều bản án tử hình dựa trên lời khai dưới sự tra tấn đã gây ra làn sóng lên án rộng rãi. Gia đình các tù nhân ở Ghezel Hesar cũng đã tổ chức các cuộc biểu tình bên ngoài nhà tù để ủng hộ người thân, nhưng bị lực lượng an ninh trấn áp với lực lượng mạnh.

Những diễn biến này cho thấy một cuộc khủng hoảng nhân quyền nghiêm trọng tại Iran, đồng thời gây áp lực lên cộng đồng quốc tế trong việc giám sát và can thiệp nhằm bảo vệ quyền con người căn bản cho các tù nhân.