Sát thủ dùng dao tại Trier làm dấy lên tranh luận về vai trò của bác sĩ tâm thần trong báo cáo với cảnh sát Đức

Vào sáng ngày thứ Tư tuần trước, Marius Dick, sinh viên lịch sử 22 tuổi, đang trên đường về nhà sau khi hoàn thành kỳ thi cuối cùng thì bất ngờ bị một người đàn ông cùng trang lứa dùng dao đâm mà không có lý do rõ ràng trên đường Robert-Schuman-Allee gần Đại học Trier. Hung thủ nhanh chóng bỏ chạy nhưng đã bị cảnh sát bắt giữ và thừa nhận hành vi của mình. Nạn nhân đã tử vong sau đó. Theo điều tra, nạn nhân được xem là “con mồi ngẫu nhiên”. Hung thủ là người gốc Afghanistan, làm việc cho một công ty cơ khí tại Trier, đang trong quá trình điều trị tâm thần tại một bệnh viện chuyên khoa.

Cha mẹ nạn nhân đã lên tiếng sau sự việc, kêu gọi thay đổi chính sách an ninh tại Đức. Cha của Marius Dick phát biểu với báo Bild rằng: “Vụ việc của con trai tôi phải khiến nước Đức thức tỉnh”.

Vấn đề quản lý những người mắc bệnh tâm thần có nguy cơ gây hại đã được các cơ quan an ninh Đức đặt ra từ lâu. Tuy nhiên, vụ tấn công bằng dao ở Aschaffenburg vài tháng đầu năm 2022 đã làm tăng áp lực cải cách. Trong sự kiện này, một người đàn ông đã dùng dao tấn công trẻ em trong công viên và những người muốn ngăn chặn, khiến một bé trai hai tuổi cùng một người qua đường thiệt mạng. Hung thủ cũng được xác định là người xin tị nạn và đồng thời mắc bệnh tâm thần nặng.

Sự kiện đã làm thay đổi bối cảnh chính trị quốc gia khi liên minh CDU đã đưa dự luật hạn chế nhập cư lên Quốc hội, chấp nhận đánh đổi với sự ủng hộ của AfD. Đồng thời, các bang đang tiến hành rà soát và sửa đổi luật tâm thần (PsychKHG), nhằm đưa ra những quy định rõ ràng hơn về xử lý, hỗ trợ và cách thức đưa những người có nguy cơ sang môi trường điều trị bắt buộc.

Luật tâm thần mới quy định việc các cơ sở y tế phải thông báo cho cơ quan an ninh khi bệnh nhân được cho là có nguy cơ gây hại cho người khác sau khi xuất viện. Ở bang Hessen, nơi đã tiến hành cải cách từ năm ngoái, chính sách này đã thu hút nhiều ý kiến trái chiều. Ông Ralf-Norbert Bartelt, chính trị gia CDU phụ trách lĩnh vực y tế, lúc quảng bá luật này đã chỉ ra rằng nhóm bệnh nhân tâm thần rất nặng có thể gây nguy hiểm cho xã hội và cần được báo cáo cho lực lượng chức năng.

Tuy nhiên, trên mạng xã hội bùng nổ làn sóng phản đối với cáo buộc cho rằng chính sách mới kỳ thị người bệnh tâm thần. Bác sĩ Thomas Schillen, Giám đốc khoa tâm thần tại Hanau, đồng thời chuyên gia trong buổi điều trần ở quốc hội bang, cho biết nhiều bệnh nhân hiện lo sợ bị ghi nhận và theo dõi không cần thiết. Ông cảnh báo rằng với định nghĩa rộng về "nguy cơ", các bệnh viện có thể báo cáo tràn lan để bảo vệ mình, khiến cảnh sát phải tiếp nhận khối lượng thông tin tràn ngập, trong khi các trường hợp thật sự cần chú ý có thể bị bỏ qua.

Mặc dù có tranh cãi, luật tại Hessen đã được ban hành và ghi nhận số lượng báo cáo tăng rõ rệt. Tính đến ngày 30 tháng 4 năm 2026, có 91 báo cáo được ghi nhận và 34 cuộc hội nghị trường hợp đã được tổ chức, theo thông tin từ Bộ Y tế bang. Điều này cho thấy các công cụ pháp lý mới đã bắt đầu được áp dụng thực tiễn.

Tuy nhiên, bác sĩ Schillen cho rằng chỉ có một số ít cá nhân thực sự cần báo cáo dựa trên khả năng gây án nghiêm trọng, và việc mở rộng khái niệm có thể gây phản tác dụng khi số liệu báo động thực sự rất nhỏ. Bác sĩ Thomas Pollmächer, Chủ tịch Hiệp hội bác sĩ tâm thần Đức, cũng bày tỏ lo ngại rằng việc báo cáo khi chỉ có khả năng có nguy cơ gây hại có thể khiến người cần trợ giúp tránh xa hệ thống hỗ trợ tâm thần, từ đó làm giảm an ninh thay vì cải thiện nó.

Hiện tại, các bang Nordrhein-Westfalen và Niedersachsen cũng đang trong quá trình sửa đổi luật tâm thần đang đối mặt với những chỉ trích tương tự về việc luật phá vỡ quyền bảo mật thông tin cá nhân và sự tin tưởng giữa bệnh nhân và bác sĩ. Vấn đề bảo mật thông tin y tế được xem là nút thắt khó giải quyết trong quá trình phối hợp giữa y tế và an ninh.

Hội nghị trường hợp là hình thức được áp dụng lâu nay nhằm can thiệp sớm trong các vụ việc có nguy cơ như khủng bố, bạo lực gia đình hay các vụ việc thảm sát ở trường học. Ngoài cảnh sát, các đại diện từ dịch vụ xã hội, tòa án và ngành y tế cùng tham gia để tìm ra phương án hỗ trợ và ngăn chặn. Ông Carsten Schenk, Phó giám đốc Trung tâm dịch vụ tâm lý cảnh sát, cho biết trọng tâm trong các hội nghị là đánh giá điều gì giữ cho một người có ý tưởng bạo lực duy trì mối liên hệ với xã hội, đặc biệt là những người có nguy cơ tự tử cao, có thể gây ra rủi ro nghiêm trọng khi đánh mất ý chí sống.

Những biện pháp có thể được triển khai gồm tiếp cận và vận động tâm lý, tăng cường tuần tra hoặc trong trường hợp nguy cấp có thể áp dụng biện pháp tạm giữ để ngăn chặn hành vi phạm tội sắp xảy ra.

Bác sĩ Pollmächer nhấn mạnh vào việc chăm sóc tiếp nối sau khi bệnh nhân được ra viện là vấn đề chủ chốt. Nhiều người sau khi xuất viện rơi vào trạng thái suy sụp do thiếu hỗ trợ điều trị ngoại trú. Hiện chỉ một số bang như Hamburg và Bayern mới phát triển được mạng lưới điều trị thấp tầng phù hợp cho các bệnh nhân có nguy cơ cao. Các bang khác dường như vẫn còn bỏ ngỏ vấn đề, dẫn đến nguy cơ tái phát và mất kiểm soát về lâu dài.

Ông cũng lưu ý rằng việc giam giữ người bệnh tâm thần chỉ nên được thực hiện khi có mối nguy hiểm rõ ràng và thường chỉ áp dụng trong giai đoạn cấp tính. Việc kéo dài điều trị hay giam giữ khi không còn nguy cơ có thể gây tác dụng tiêu cực cho bệnh nhân.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.