DNA phân tích biến động dân cư Bắc Biển Đen thời kỳ cổ đại nhận diện không phải hậu duệ của Scythians

Tổ hợp các nhà nghiên cứu từ Đại học Khoa học Công nghệ Sirius, Viện Di truyền học Tổng quát N.I. Vavilov thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga và Đại học Tổng hợp Moscow M.V. Lomonosov đã tiến hành một dự án nghiên cứu quy mô về di cư và biến động dân cư khu vực Bắc Biển Đen trong thiên niên kỷ đầu Công nguyên. Công trình được công bố trên Tạp chí Di truyền học và Chọn giống Vavilov Journal đã tập trung phân tích 48 mẫu DNA cổ đại cùng nhiều dữ liệu về ADN ty thể và nhiễm sắc thể Y thuộc 324 cá thể khác nhau, đại diện cho nhiều nền văn hóa như Scythians muộn, Sarmat, Alan, Bulgar cùng văn hóa Saltovo-Mayatsk và Chernyakhov.

Kết quả giải trình tự ADN cho thấy, các cá thể thuộc các nền văn hóa Sarmat, Alan, Bulgar và Saltovo-Mayatsk có mối liên hệ di truyền rõ rệt. Đặc biệt, những người sống ở vùng chuyển tiếp giữa rừng và thảo nguyên cùng nhóm Alan ở Kavkaz có sự tương đồng DNA cao, minh chứng cho tương tác lâu dài và sâu sắc giữa các cộng đồng này. Hơn thế nữa, nghiên cứu xác định được hai hướng tác động gen chính là từ Kavkaz và Đông Âu Á, cho thấy các biến đổi văn hóa không hoàn toàn tương ứng với sự thay đổi tổng thể dân cư mà còn có sự duy trì di truyền cục bộ qua các thời kỳ khác nhau.

Ví dụ cụ thể được chỉ ra ở địa điểm "Solnechnodolsk-4" vùng tiền Kavkaz, nơi mẫu ADN của người Alan thể hiện sự gần gũi với Sarmat và cư dân văn hóa Koban cùng khu vực. Tương tự, tại khu di chỉ Belyaus, mẫu người Scythians muộn phân tích cũng có nét di truyền tương tự các thế hệ Scythians trước đó tại địa bàn này.

Bên cạnh quan hệ DNA liên cộng đồng, nghiên cứu còn phát hiện dấu hiệu di cư lớn giữa khu vực lưu vực Carpathian và Ural phía Nam, khi mẫu Sarmat ở các vùng này có đặc điểm di truyền chung, cho thấy dòng di cư mạnh mẽ qua khu vực Bắc Biển Đen trong những thế kỷ đầu Công nguyên. Đặc biệt, dữ liệu gen tiết lộ Sarmat không phải hậu duệ di truyền của Scythians địa phương, thể hiện một sự thay thế dân cư đáng kể, đồng thời phản bác giả thiết về sự pha trộn gen giữa các dân tộc cùng tồn tại thời kỳ này.

Điều này minh chứng rằng các nền văn hóa khác nhau không lần lượt thay thế hoàn toàn nhau, mà đã cùng tồn tại và sử dụng vùng lãnh thổ Bắc Biển Đen như một không gian tiếp xúc, trao đổi văn hóa và di truyền.

Phân tích mối quan hệ phức tạp giữa đặc điểm di truyền, truyền thống văn hóa và ngôn ngữ của các nhóm cư dân thời kỳ này đóng vai trò quan trọng trong việc làm sáng tỏ lịch sử dân số và biến động ở Bắc Biển Đen, tạo tiền đề cho việc hiểu rõ các biến chuyển trong lịch sử các thời kỳ sau.

Những khám phá từ công trình này góp phần mở rộng hiểu biết về quá trình di cư, tương tác và sự thay thế dân cư như một phần của tiến trình lịch sử đa tầng lớp và phức tạp tại miền Bắc Biển Đen.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.