VAR tại World Cup 2026: Công nghệ không thiếu, nhưng cách sử dụng gây tranh cãi

Những điểm chính

• Ai Cập phản ứng mạnh mẽ và gửi đơn khiếu nại FIFA vì nghi ngờ VAR được sử dụng sai ảnh hưởng đến kết quả trận đấu với Argentina tại World Cup 2026.

• VAR sử dụng 42 camera truyền hình, trong đó có các camera siêu chậm và bán tự động để phát hiện việt vị, được vận hành bởi đội ngũ trọng tài chuyên biệt gồm 4 người.

• Tại World Cup 2026, FIFA mở rộng phạm vi VAR với khả năng can thiệp để sửa các thẻ vàng thứ hai sai lầm và hỗ trợ nhận diện lỗi cản người, việt vị trước các pha đá phạt.

• Chỉ khoảng 20% quốc gia tham dự World Cup 2026 áp dụng VAR thường xuyên, dẫn đến sự khác biệt kinh nghiệm sử dụng công nghệ giữa các trọng tài.

• FIFA tổ chức đào tạo trọng tài qua các đợt tập huấn hàng năm với hơn 100 trọng tài tiềm năng để chuẩn bị cho World Cup tiếp theo.

Tranh cãi VAR trong trận Argentina - Ai Cập tại World Cup 2026

Trận đấu vòng 16 World Cup 2026 giữa Argentina và Ai Cập không chỉ thu hút nhờ những bàn thắng ấn tượng và pha cứu thua xuất sắc, mà còn trở thành tâm điểm tranh luận về việc sử dụng hệ thống công nghệ VAR. Mặc dù VAR ra đời nhằm hỗ trợ trọng tài đưa ra quyết định công bằng hơn, nó vẫn bị chỉ trích vì những quyết định gây tranh cãi có vẻ như nghiêng về lợi thế cho một số đội bóng.

Ai Cập đã dẫn trước 2 bàn nhưng cuối cùng vẫn để thua 2-3 trước Argentina, dẫn đến việc bị loại khỏi giải. LĐBĐ Ai Cập ngay sau đó đã phản ứng mạnh mẽ, cho rằng việc "không sử dụng VAR một cách chính xác" đã làm ảnh hưởng một số quyết định trọng tài và thay đổi kết quả chung cuộc, từ đó gửi đơn khiếu nại chính thức lên FIFA đòi điều tra những bất thường trong vai trò trọng tài.

Trên mạng xã hội, LĐBĐ Ai Cập nhấn mạnh họ không thể im lặng trước các quyết định trọng tài trong trận đấu. Các chuyên gia và nhà phân tích trong và ngoài nước cũng chỉ ra nhiều tình huống gây tranh cãi, làm nổi bật yêu cầu về tính minh bạch, công bằng và trung thực cao nhất trong điều hành trọng tài tại một giải đấu tầm cỡ như World Cup 2026.

Thách thức trong việc áp dụng VAR và tranh luận về sự công bằng

Ngoài trường hợp Ai Cập, World Cup năm nay còn ghi nhận nhiều tình huống bàn thắng bị từ chối do VAR xác định sai lệch vị trí việt vị, thậm chí khi không được trọng tài trên sân phát tín hiệu. Điều này càng làm dấy lên nghi ngờ về việc VAR đôi khi bị sử dụng để điều chỉnh quyết định trọng tài theo hướng có lợi cho đội chủ chốt.

Bên cạnh việc làm gián đoạn nhịp độ trận đấu, VAR còn bị xem là công cụ có thể bị lợi dụng để thiên vị, tạo ra những bất đồng trong công tác trọng tài. Điều này đặt ra câu hỏi liệu chỉ nhờ công nghệ VAR có thể đảm bảo tính chính xác tuyệt đối hay không, hay vấn đề nằm ở cách trọng tài sử dụng và giải thích dữ liệu từ hệ thống.

Cũng có quan ngại về trình độ tiếp cận và đào tạo trọng tài với hệ thống VAR, nhất là khi nhiều trong số họ chưa quen và thiếu kinh nghiệm sử dụng thành thạo công nghệ này trong các giải đấu quốc tế.

Khả năng và giới hạn của công nghệ VAR tại World Cup

VAR lần đầu xuất hiện tại World Cup 2018 ở Nga, chính thức được FIFA công nhận là công cụ hỗ trợ trọng tài quyết định khách quan các tình huống tranh cãi. Tính đến nay, VAR đã được áp dụng trong hơn 100 giải đấu toàn cầu, bao gồm cả World Cup 2022 tại Qatar.

Hệ thống VAR tích hợp 42 camera truyền hình, trong đó có 8 camera siêu chậm và 4 camera siêu siêu chậm, cùng công nghệ bán tự động phát hiện việt vị và toàn bộ mạng lưới camera của FIFA. Một tổ trọng tài VAR gồm trọng tài chính và ba trợ lý độc lập theo dõi các góc quay khác nhau để đưa ra nhận định trong các tình huống tranh cãi.

Kể từ World Cup 2026, FIFA mở rộng phạm vi sử dụng VAR với khả năng can thiệp khi phát hiện thẻ vàng thứ hai được trọng tài xử lý sai, giúp tránh những lần truất quyền thi đấu không chính xác. Đồng thời, VAR cũng hỗ trợ nhận diện các lỗi như cản người, đẩy, việt vị hay phạm lỗi trước khi thực hiện pha đá phạt hoặc phạt góc.

Armando Archundia, trọng tài từng tham gia World Cup, chia sẻ với WIRED en Español rằng tính năng nhận diện vi phạm theo quy định "Prestianni-Vinícius" cũng được thêm vào để xử lý các hành vi cố tình bịt miệng hoặc che mặt bằng tay, áo khi có tranh chấp, cũng như phân biệt rõ ràng giữa phạt góc và phát bóng.

Thách thức từ con người trong việc vận hành VAR

Mặc dù công nghệ VAR ngày càng hiện đại, song quyết định cuối cùng vẫn phụ thuộc vào sự đánh giá và kinh nghiệm của trọng tài. Nhà phân tích thể thao Fernando Galván nhấn mạnh trước đây trọng tài thường bao gồm trọng tài chính và hai trọng tài biên, sau đó được bổ sung nhiều thành viên để theo dõi các tình huống nhưng khó có thể đồng thuận hoàn toàn giữa nhiều người.

Giới chuyên môn cho rằng VAR ra đời nhằm giúp trọng tài có nhiều thông tin hơn để giảm thiểu sai sót, nhưng trong thời gian đầu, nhiều trọng tài còn phụ thuộc quá mức vào VAR, dẫn tới việc mất đi quyền quyết định chủ động trên sân.

FIFA hiện đang cố gắng cân bằng để trọng tài vừa có thể tự quyết, vừa sử dụng hiệu quả VAR. Theo Galván, mục tiêu chính của VAR là cung cấp thêm dữ liệu giúp trọng tài cải thiện tính chính xác, không phải xóa bỏ hoàn toàn sai sót.

Armando Archundia cũng nhấn mạnh quyết định cuối cùng là quyền cá nhân của từng trọng tài, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ chứ không thể thay thế nhận định chủ quan của họ.

Đào tạo trọng tài và khoảng cách công nghệ

Thách thức lớn hiện nay nằm ở việc đào tạo trọng tài quốc tế tiếp cận và sử dụng thành thạo VAR. FIFA lựa chọn khoảng 100 trọng tài tiềm năng cho World Cup trong 4 năm, tiến hành đào tạo và chuẩn hóa quy trình qua các đợt tập huấn hàng năm.

Tuy nhiên, chỉ khoảng 20% các quốc gia dự giải có giải vô địch trong nước áp dụng VAR thường xuyên, khiến một số trọng tài có ít kinh nghiệm thực tế sử dụng công nghệ này. Điều này dẫn đến sự khác biệt trong cách vận hành VAR tại một số trận đấu quốc tế.

Fernando Galván cho rằng trọng tài vẫn là nghề chưa được thống nhất tiêu chuẩn trên toàn cầu, nên việc đạt đồng thuận hoàn toàn là điều gần như không thể, nhưng điều đó cũng phản ánh tính đa dạng và hấp dẫn của bóng đá.

Tương lai công nghệ trọng tài trong bóng đá

Các chuyên gia dự đoán trong tương lai, hoạt động trọng tài có thể được hỗ trợ hoặc thậm chí thay thế bởi robot và trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao độ chính xác.

Tuy nhiên, hiện tại, trọng tài và bóng đá vẫn là lĩnh vực của con người, và công nghệ như VAR chỉ là công cụ bổ trợ cần được sử dụng hiệu quả để tăng tính công bằng cho các trận đấu.

Armando Archundia kết luận: "Trọng tài và bóng đá vẫn do con người thực hiện, cho đến khi bóng đá thay đổi bản chất."

Câu hỏi thường gặp

VAR là gì và được sử dụng như thế nào tại World Cup?

VAR là hệ thống hỗ trợ trọng tài bằng công nghệ video, sử dụng nhiều góc quay từ 42 camera để giúp trọng tài xem lại các tình huống quan trọng nhằm đảm bảo quyết định chính xác.

Tại sao Ai Cập khiếu nại FIFA về VAR ở World Cup 2026?

Ai Cập cho rằng VAR không được sử dụng đúng cách trong trận gặp Argentina, ảnh hưởng đến các quyết định trọng tài và kết quả trận đấu, nên đã gửi đơn phản đối chính thức.

Đào tạo trọng tài thế nào để sử dụng VAR hiệu quả?

FIFA chọn khoảng 100 trọng tài tiềm năng cho mỗi kỳ World Cup, tổ chức các đợt tập huấn hàng năm để chuẩn hóa phương pháp sử dụng VAR và kỹ năng trọng tài.

VAR có thể hoàn toàn loại bỏ sai sót trọng tài không?

VAR là công cụ hỗ trợ giúp giảm thiểu sai sót nhưng quyết định cuối cùng vẫn dựa vào đánh giá và kinh nghiệm của trọng tài, nên không thể loại bỏ hoàn toàn lỗi.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.