Thỏa thuận hạt nhân Mỹ - Saudi Arabia gây lo ngại về an ninh Trung Đông

Thông tin Saudi Arabia và Mỹ đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân xuất hiện giữa lúc Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt quanh vùng Vịnh Ba Tư. Mặc dù nghe có vẻ gây chấn động, song thực tế cho thấy việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân hoặc cơ sở làm giàu uranium là quá trình kéo dài nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ. Mục tiêu chính của giới lãnh đạo Saudi Arabia là tăng cường sản xuất điện nhằm thúc đẩy nền kinh tế mà không lệ thuộc vào các nguồn năng lượng hóa thạch truyền thống.

Việc Saudi Arabia, quốc gia xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới, hướng đến chuyển đổi năng lượng là điều đáng ghi nhận, tuy nhiên đi kèm với đó là những rủi ro nhất định. Các vấn đề về xử lý chất thải phóng xạ và nguy cơ tai nạn hạt nhân luôn là mối quan tâm hàng đầu, đặc biệt trong vùng Trung Đông có tính địa chính trị phức tạp hơn nhiều so với các vùng khác trên toàn cầu.

Hiện tại, trong cuộc xung đột đang diễn ra, Mỹ từng nhắm vào khu vực nhà máy điện hạt nhân Bushehr ở Iran, trong khi Iran cũng phóng đạn vào khu vực nhà máy tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. May mắn là chưa có thiệt hại lớn nào được ghi nhận.

Điều khiến cộng đồng quốc tế lo ngại là khả năng Saudi Arabia sẽ được phép tự làm giàu uranium sau nhiều năm đàm phán với Mỹ. Nếu điều này thành hiện thực, đó sẽ là bước tiến lớn và có thể dẫn đến việc quốc gia này nắm giữ công nghệ hạt nhân tiên tiến. Mặc dù không cần phải có sự cho phép từ Washington, Saudi Arabia vẫn cần công nghệ và kiến thức từ một cường quốc hạt nhân, và điều này dường như là một phần trong tính toán của Mỹ nhằm duy trì ảnh hưởng, tránh việc đối tác này rơi vào tay Pakistan hoặc Nga.

Saudi Arabia sở hữu nguồn uranium nội địa, tiềm năng để phát triển vũ khí hạt nhân nếu các kế hoạch thay đổi trong tương lai. Trong khi hiện tại không có kế hoạch quân sự hóa chương trình, tuy nhiên lịch sử Trung Đông cho thấy sự thay đổi trong chính sách hạt nhân có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Ví dụ cụ thể là Iran, từng được Mỹ, Pháp và Đức hỗ trợ xây dựng chương trình hạt nhân từ thời kỳ dưới triều đại Shah, nhưng sau Cách mạng Hồi giáo 1979, Iran theo đuổi chương trình hạt nhân với những tham vọng bị nghi ngờ là quân sự.

Mặc dù Iran khẳng định chương trình hạt nhân chỉ phục vụ mục đích hòa bình, việc quốc gia này tiến sát năng lực chế tạo bom hạt nhân trong những năm gần đây là khá rõ ràng.

Đối với Mỹ và Israel, Saudi Arabia hiện được xem là đối tác ổn định và có thể kiểm soát được ảnh hưởng của các lực lượng cực đoan như chủ nghĩa Wahhabism. Đặc biệt, ảnh hưởng của Thái tử Muhammad bin Salman trong việc hạn chế quyền lực của các nhóm cực đoan này góp phần nâng cao sự tin tưởng từ phía các đồng minh phương Tây.

Tuy nhiên, không có gì bảo đảm rằng tình hình này sẽ kéo dài trong nhiều năm tới, và các thay đổi chính trị hoặc an ninh có thể làm biến động thỏa thuận cũng như an ninh khu vực.

Hiện Israel vẫn là quốc gia duy nhất trong khu vực sở hữu vũ khí hạt nhân và từng có một số tuyên bố chính trị liên quan đến khả năng sử dụng chúng, điều này làm phức tạp thêm tình hình an ninh và sự ổn định trong khu vực Trung Đông vốn đã rất nhạy cảm.

Chú thích: Bài viết này dựa trên ý kiến phân tích từ bình luận viên của Tagesschau và không phản ánh quan điểm chính thức của Ban biên tập.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.