Tổng thống Philippines Marcos cam kết giảm thuế, hỗ trợ giá gạo nhưng triệu hồi tranh luận về kinh phí

Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jnr đã sử dụng bài phát biểu Thông điệp Liên bang năm 2026 để cam kết tạo điều kiện giảm thuế và các khoản phí cho người dân trong bối cảnh nhiều áp lực tài chính đang đè nặng lên nền kinh tế. Ông thông báo sẽ đề nghị Quốc hội thông qua luật xóa bỏ khoản “mất mát hệ thống” trong hóa đơn điện, đây là chi phí truyền tải điện bị hao hụt hoặc bị trộm cắp mà người tiêu dùng phải gánh chịu. Ngoài ra, mức miễn thuế thu nhập cá nhân được nâng từ 250.000 peso lên 350.000 peso, đồng thời loại bỏ thuế thu nhập doanh nghiệp tối thiểu áp dụng cho các doanh nghiệp siêu nhỏ.

Marcos cũng công bố mở đợt ân xá cho những cá nhân, tổ chức còn nợ thuế thu nhập, thuế thừa kế, thuế tặng cho và thuế giá trị gia tăng. Về chính sách trợ giá lương thực, ông cho biết sẽ mở rộng chương trình trợ giá gạo, bán với mức 20 peso/kg so với giá thị trường hiện tại cao hơn gấp đôi, từ 2,5 triệu gia đình hiện tại lên tới 8 triệu gia đình.

Điều tra tham nhũng còn có sự liên quan của ông Martin Romualdez, cựu Chủ tịch Hạ viện và là họ hàng từng bước với Tổng thống Marcos, người đã từ chức năm ngoái sau áp lực công khai. Marcos cho biết các vụ án đã được khởi tố và một số cá nhân, bao gồm nhà thầu, quan chức cấp cao Bộ Công trình Công cộng và các nghị sĩ, đã bị bắt giữ.

Ông tuyên bố theo thông tin từ Thanh tra Chính phủ (Ombudsman), nhiều cáo buộc sắp được đưa ra chống lại cựu Chủ tịch Hạ viện, dù không nhắc tên Romualdez. Marcos nhấn mạnh: “Tôi không phải tổng thống của gia đình tôi. Tôi không phải tổng thống của bạn bè tôi. Tôi là tổng thống của Philippines và bổn phận của tôi là đối với người dân Philippines.”

Điểm gây tranh luận trong bài phát biểu của Marcos là việc ông không đề cập biện pháp thu ngân sách hay cải tổ tài chính để cân đối với các chính sách hỗ trợ lớn. Chuyên gia chính sách Fermin Adriano nhận định bài phát biểu tập trung vào chi tiêu mà không nêu rõ nguồn ngân sách, điều thiếu sót khi các chương trình công cần phải cân đối chi phí và nguồn thu.

Nhà phân tích tài chính Jonathan Ravelas cũng bày tỏ sự hoài nghi về nguồn tiền phục vụ các biện pháp trợ giá và giảm thuế, khi quốc gia đang trải qua khó khăn kinh tế do chiến tranh Nga-Ukraine và xung đột Trung Đông. Ông lưu ý các chính sách giảm thuế được Marcos đề xuất vẫn cần sự phê chuẩn của Quốc hội, đồng thời cảnh báo rằng tình hình kinh tế hiện nay khiến việc duy trì chi tiêu liên tục là dấu hiệu “không bình thường”.

Trước đợt phát biểu, Phó thư ký báo chí Marcos từng dự báo bài phát biểu sẽ có tác động lớn, nhưng các nhà quan sát lại có nhận định thận trọng. Giáo sư Jean Franco tại Đại học Philippines cho rằng bài phát biểu dù đã đáp ứng phần nào kỳ vọng của người dân trong tình hình khủng hoảng và căng thẳng từ vụ tham nhũng, nhưng thiếu các giải pháp lâu dài để ngăn ngừa tham nhũng và cải tổ hệ thống phân bổ dự án lũ lụt.

Các khảo sát từ OCTA Research gần đây cho thấy mức độ tín nhiệm với Marcos giảm từ 55% xuống 47% về sự hài lòng và từ 54% xuống 49% về sự tin tưởng, đồng thời Phó Tổng thống Sara Duterte-Carpio, người từng là đồng minh nhưng nay trở thành đối thủ chính trị, cũng có sự giảm sút tương tự trong đánh giá hiệu quả và niềm tin.

Hơn nữa, Phó Tổng thống Duterte-Carpio và nhiều chính trị gia thân cận như em gái Tổng thống Marcos và cựu Chủ tịch Thượng viện Alan Peter Cayetano đã không tham dự phiên họp quốc hội trước bài phát biểu của ông, phản ánh mối quan hệ chính trị đầy bất ổn trong nội bộ Philippines.

Gần cuối bài phát biểu, Marcos đề cập đến tranh chấp ở Biển Đông, không chỉ là vấn đề chủ quyền mà còn là thách thức về danh dự và nhân phẩm dân tộc. Mặc dù không nêu đích danh Trung Quốc, ông phản đối một video gây tranh cãi do China Daily phát hành, vốn bị quan chức Philippines chỉ trích là phân biệt chủng tộc và xúc phạm người Philippines.

Ông khẳng định: "Người Philippines là một dân tộc cao quý, tử tế, hào hiệp và vĩ đại. Chúng tôi không tham lam, không phân biệt chủng tộc, không nói dối, biết tôn trọng và giữ phẩm giá. Chúng tôi là người Philippines và không dễ bị khuất phục." Marcos nhấn mạnh chính phủ sẽ tiếp tục bảo vệ phán quyết của tòa án trọng tài quốc tế năm 2016 bằng mọi biện pháp hòa bình và pháp lý có thể, trong đó bác bỏ các yêu sách rộng lớn của Trung Quốc trên Biển Đông.