Nước Mỹ 250 năm: Lời kêu gọi luật pháp đối thoại với quyền lực

Đã tròn 250 năm từ khi nước Mỹ chính thức được thành lập, cuộc trao đổi về nền dân chủ dựa trên luật pháp – hay “rule of law” – ngày càng trở nên bức thiết. Alexandra Natapoff và Guy-Uriel Charles, hai học giả pháp lý của Harvard Law School, cảnh báo rằng cuộc đối thoại này hiện đang rơi vào tình trạng nguy hiểm. Qua kinh nghiệm chuyên môn về quyền bỏ phiếu và luật hình sự, họ cho thấy quyền lực không bị kiểm soát ngày càng gây tác hại nghiêm trọng đến xã hội Mỹ.

Theo quan điểm của hai tác giả, Tòa án Tối cao Mỹ trong các vụ án về quyền bầu cử và vận động tranh cử không mấy quan tâm đến sự bất bình đẳng trong phân bổ quyền lực kinh tế và chính trị. Do đó, hệ thống bầu cử đang bị chi phối bởi các nhóm giàu có và quyền lực tư nhân, làm lu mờ tiếng nói của người dân bình thường.

Hệ thống tư pháp hình sự từng được luật pháp kiểm soát một cách hạn chế và luôn có nguy cơ bị lạm dụng. Hiện nay, quyền lực này ngày càng lấn sâu vào lĩnh vực chính trị khi chính quyền liên bang công khai sử dụng quyền truy tố và ân xá của mình như một công cụ quyền lực. Như tác giả chỉ ra, những người dân thường chính là những đối tượng phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất, từ việc bị tước bỏ quyền chính trị, tự do cá nhân, đến mất mát về tài chính và an toàn.

Vấn nạn quyền lực không bị kiểm soát không chỉ giới hạn trong lĩnh vực tư pháp mà còn lan rộng qua các cơ quan hành pháp, Quốc hội, lĩnh vực tài chính, truyền thông và công nghệ. Trong bối cảnh đó, các quyết định thuộc phạm vi quốc gia ngày càng bị chi phối bởi các lợi ích tư nhân, còn người dân thì dần bị loại ra khỏi quá trình chính trị.

Nền dân chủ dựa trên luật pháp vốn được xem như một giải pháp chống lại sự lạm dụng quyền lực. Luật pháp không thuộc riêng về những người có quyền lực, mà là công cụ để giải quyết mâu thuẫn qua đối thoại và quá trình pháp lý minh bạch, không phải qua áp đặt hay bạo lực. Vì vậy, người dân cần tham gia trao đổi công khai về các quy định pháp luật cũng như cách vận hành của quốc gia, qua đó củng cố nền dân chủ thực sự bao trùm và bình đẳng.

Tác giả nhấn mạnh rằng phát huy đối thoại pháp lý không phải là điều yếu ớt trước quyền lực lạm dụng mà là cách thức cần thiết để đảm bảo các quyền dân sự từ quyền bầu cử đến tự do tôn giáo hay quyền công dân được bảo vệ cho mọi cá nhân và gia đình. Tinh thần này phù hợp với giá trị lịch sử mà nước Mỹ đang kỷ niệm trong năm 2026.

Tuyên ngôn Độc lập, được soạn thảo bởi các luật sư và nhà lập quốc, là một minh chứng về tầm quan trọng của trao đổi pháp lý công khai nhằm bảo vệ quyền tự do cá nhân và chống lại quyền lực chuyên chế. Mặc dù có nhiều sai sót và nghịch lý lịch sử, nền luật pháp và nền dân chủ Mỹ luôn là một tiến trình chưa hoàn chỉnh, được điều chỉnh qua từng thế hệ để hướng tới sự công bằng hơn.

Nhân dịp kỷ niệm 250 năm, Natapoff và Charles kêu gọi khởi động lại các cuộc đối thoại mới cùng sinh viên, đồng nghiệp và những ai quan tâm tới tương lai pháp luật và quản trị nước Mỹ, nhằm gia tăng sức mạnh cho luật pháp trong việc kiềm chế quyền lực tập trung và bảo vệ người dân.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.